Η ψηφιακή μετάβαση του Δημοσίου δεν μπορεί να περιορίζεται στην αγορά νέων εφαρμογών, πληροφοριακών συστημάτων και ψηφιακών υπηρεσιών. Πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, διαλειτουργικότητα, τεχνολογική ανεξαρτησία και πραγματικό δημόσιο έλεγχο των ψηφιακών υποδομών που χρηματοδοτούν οι πολίτες.
Με αφορμή τις πρόσφατες αποκαλύψεις για τις συμβάσεις πληροφοριακών συστημάτων στο Δημόσιο με την οικογενειακή επιχείρηση Χριστοδουλάκη, αναδεικνύεται ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα: ο κίνδυνος δημόσιοι οργανισμοί, νοσοκομεία και Δήμοι να εγκλωβίζονται για χρόνια σε συγκεκριμένους προμηθευτές επειδή δεν διαθέτουν τον πηγαίο κώδικα, επαρκή τεχνική τεκμηρίωση, ανοικτά πρότυπα ή τη δυνατότητα να αναθέσουν τη συντήρηση και εξέλιξη των συστημάτων τους σε άλλους οικονομικούς φορείς.
Για τους Πράσινους – Οικολογία, ο ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να υπηρετεί πρώτα απ’ όλα το δημόσιο συμφέρον.
Όταν το Δημόσιο χρηματοδοτεί την ανάπτυξη λογισμικού, πρέπει να εξασφαλίζει ότι διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο πάνω στο αποτέλεσμα της επένδυσής του. Να μπορεί να επαναχρησιμοποιεί εφαρμογές, να αλλάζει προμηθευτή όταν αυτό απαιτείται, να εξελίσσει τα συστήματά του χωρίς τεχνητούς τεχνολογικούς περιορισμούς και να αποφεύγει σχέσεις μακροχρόνιας εξάρτησης.
Το δημόσιο χρήμα δεν μπορεί να δημιουργεί ιδιωτικά ψηφιακά μονοπώλια.
Η αξιοποίηση του λογισμικού ανοικτού κώδικα μπορεί να συμβάλει καθοριστικά σε αυτή την κατεύθυνση. Δεν σημαίνει κατάργηση των ιδιωτικών εταιρειών ούτε κατάργηση της αγοράς. Αντίθετα, μπορεί να δημιουργήσειπερισσότερο και ουσιαστικότερο ανταγωνισμό, καθώς περισσότερες επιχειρήσεις, μικρομεσαίες εταιρείες, startups, πανεπιστήμια και ερευνητικές ομάδες μπορούν να συμμετέχουν στη συντήρηση και εξέλιξη ψηφιακών συστημάτων.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το ανοικτό λογισμικό μπορεί να προσφέρει μικρότερο κόστος, αποφυγή τεχνολογικού εγκλωβισμού, μεγαλύτερη διαφάνεια, ταχύτερη καινοτομία και ανάπτυξη ενός ευρύτερου εγχώριου τεχνολογικού οικοσυστήματος.
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο ο ανοικτός κώδικας.
Είναι και τα ανοικτά πρότυπα, τα τεκμηριωμένα APIs, η διαλειτουργικότητα και τα ανοικτά δεδομένα.
Ένα πληροφοριακό σύστημα που πληρώνεται από το Δημόσιο πρέπει να μπορεί να επικοινωνεί με άλλα πληροφοριακά συστήματα χωρίς να απαιτείται κάθε φορά η αποκλειστική παρέμβαση του αρχικού κατασκευαστή. Τα δημόσια δεδομένα πρέπει, όπου δεν υπάρχουν περιορισμοί προσωπικών δεδομένων ή ασφάλειας, να είναι διαθέσιμα σε μηχαναγνώσιμη μορφή, με σαφή μεταδεδομένα και δυνατότητα πραγματικής επαναχρησιμοποίησης.
Η διαφάνεια του 21ου αιώνα δεν μπορεί να εξαντλείται στην ανάρτηση ενός PDF.
Χρειαζόμαστε ένα Δημόσιο στο οποίο ένας πολίτης, ένας δημοσιογράφος, ένας ερευνητής ή ένας ελεγκτικός μηχανισμός να μπορεί να γνωρίζει εύκολα και άμεσα:
- πόσες συμβάσεις έχει συνάψει ένας οικονομικός φορέας,
- με ποιες αναθέτουσες αρχές,
- με ποια διαδικασία,
- ποια είναι η συνολική αξία τους,
- ποιες τροποποιήσεις και παρατάσεις έγιναν,
- ποιες πληρωμές πραγματοποιήθηκαν,
- ποιο είναι το αντικείμενο τους.
Αυτό είναι το επόμενο βήμα μετά τη Διαύγεια: από τη δημοσίευση εγγράφων στη διαφάνεια των δεδομένων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σήμερα εκατοντάδες Δήμοι αγοράζουν ξεχωριστά εφαρμογές για οικονομική διαχείριση, τεχνικές υπηρεσίες, κοινωνικές υπηρεσίες, GIS, ηλεκτρονικές πληρωμές, διαχείριση στόλου, απορρίμματα, αιτήματα πολιτών και πολλές ακόμη λειτουργίες.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πληρώνουν δεκάδες ή εκατοντάδες δημόσιοι φορείς ξανά και ξανά για την ανάπτυξη παρόμοιων εφαρμογών, όταν μπορούν να δημιουργούνται κοινές ψηφιακές υποδομές και να επαναχρησιμοποιούνται λύσεις που έχουν ήδη χρηματοδοτηθεί με δημόσιους πόρους.
Οι Πράσινοι – Οικολογία προτείνουν έναν νέο κανόνα για κάθε μεγάλο έργο πληροφορικής του Δημοσίου:
Δημόσιο χρήμα σημαίνει δημόσιος έλεγχος, διαλειτουργικότητα και δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης.
Οι δημόσιες συμβάσεις πληροφορικής πρέπει να προβλέπουν από την αρχή:
- σαφή δικαιώματα του Δημοσίου πάνω στον κώδικα που χρηματοδοτεί,
- πλήρη τεχνική τεκμηρίωση,
- χρήση ανοικτών προτύπων,
- τεκμηριωμένα APIs,
- δυνατότητα εξαγωγής των δεδομένων σε ανοικτές μορφές,
- δυνατότητα αλλαγής αναδόχου χωρίς επανακατασκευή ολόκληρου του συστήματος,
- σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας,
- δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης εφαρμογών από άλλους δημόσιους φορείς,
- σαφείς κανόνες κυβερνοασφάλειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων,
- αξιολόγηση του πραγματικού κόστους εξάρτησης από έναν συγκεκριμένο προμηθευτή.
Η ψηφιακή ανεξαρτησία του Δημοσίου αποτελεί πλέον ζήτημα δημοκρατίας, οικονομίας, διαφάνειας και εθνικής τεχνολογικής ανθεκτικότητας.
Θέλουμε οι δημόσιες επενδύσεις στην τεχνολογία να αφήνουν πίσω τους δημόσια ψηφιακή υποδομή, γνώση και δυνατότητα εξέλιξης.
Γιατί το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κερδίσει μια σύμβαση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι:
Όταν τελειώσει η σύμβαση, ποιος θα έχει τον έλεγχο;
Για τους Πράσινους – Οικολογία η απάντηση είναι ξεκάθαρη:
Όταν πληρώνουν οι πολίτες, τον έλεγχο πρέπει να τον έχει το Δημόσιο.
