ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ

Στα πλαίσια της Πρωτοβουλίας για την ανασυγκρότηση του Πράσινου Χώρου έχει γίνει η επεξεργασία και προτείνονται για διάλογο, ενόψει και του ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ στις 20-21-22 Νοεμβρίου 2026 στην Αθήνα, οι παρακάτω προγραμματικές θέσεις:

___________________________________________________________

_____________________________________________________________

 Περιεχόμενα

(το link οδηγεί στο αντίστοιχο κεφάλαιο)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ… 6

1.1. Η πρόκληση της εποχής: εγκλωβισμένοι στα ορυκτά καύσιμα… 6

1.2. Η ενεργειακή βάση της Τεχνητής Νοημοσύνης… 6

1.3. Το δικό μας πολιτικό όραμα… 7

1.4. Το πραγματικό διακύβευμα: Μια πράσινη πολιτική για την καθημερινότητα… 8

1.5. Θεμελιώδεις προγραμματικές δεσμεύσεις… 9

2. ΑΞΙΑΚΟΣ ΠΥΡΗΝΑΣ & ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ… 10

3. Οικολογική βιωσιμότητα & πλανητικά όρια… 10

4. Κοινωνική & διαγενεακή δικαιοσύνη… 10

5. Κοινωνική Οικολογία & Συμμετοχική Δημοκρατία… 10

6. Ειρήνη, Μη-Βία & Διεθνής Αλληλεγγύη… 10

7. Οικονομικός Μετασχηματισμός: Από την αέναη μεγέθυνση στη στοχευμένη αναδιάρθρωση & συμβιωτικότητα… 11

8. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ… 12

3.1. Κλιματική κρίση, ενεργειακή δημοκρατία & δίκαιη μετάβαση… 12

3.1.1. Όραμα, στόχοι & απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα… 12

3.1.2. Ενεργειακή δημοκρατία & μεταρρύθμιση της αγοράς… 13

3.1.3. Εξοικονόμηση, αποθήκευση & δίκτυα… 13

3.1.4. Χωροθέτηση ΑΠΕ & προστασία του περιβάλλοντος… 14

3.1.5. Ενδεικτικό χρηματοδοτικό πλαίσιο (2026–2030)… 16

3.2. Προστασία δασών & φυσικού πλούτου… 18

3.2.1.Ολιστική Διαχείριση Δασών & Πρόληψη Πυρκαγιών… 18

3.2.2. Θεσμική Θωράκιση του Δικτύου Natura 2000… 18

3.2.3. Προστασία υδατικών οικοσυστημάτων & παράκτιων ζωνών… 18

3.2.4. Επέκταση & ουσιαστική προστασία θαλάσσιων πάρκων… 18

3.2.5. Χρηματοδοτικό πλαίσιο & εκτίμηση πόρων (2026–2030)… 19

3.3. Δημογραφική αναζωογόνηση και παραγωγική ανασυγκρότηση υπαίθρου… 22

3.3.1. Δημογραφική αναζωογόνηση, ανάσχεση της αστυφιλίας & αντιμετώπιση του Brain Drain… 22

3.3.2. Παραγωγική ανασυγκρότηση της υπαίθρου… 24

3.4. Βιώσιμη οικονομία, κυκλικότητα & κοινωνική δικαιοσύνη… 27

3.4.1. Πράσινος μετασχηματισμός στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα… 27

3.4.2. Βιομηχανικός μετασχηματισμός & ενεργειακές απαιτήσεις… 28

3.4.3. Κυκλική οικονομία & οικολογική διαχείριση απορριμμάτων… 29

3.4.4. Κοινωνική & Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ)… 31

3.4.5. Αξιοπρεπής εργασία, πράσινες θέσεις & ισότητα… 31

3.4.6. Εγγυημένο Εισόδημα… 32

3.4.7. Δίκαιη & οικολογική φορολογική μεταρρύθμιση… 33

3.4.8. Αντιμετώπιση της ακρίβειας, αισχροκέρδειας & προστασία του εισοδήματος… 34

3.4.9. Βιώσιμα δημόσια οικονομικά & προστασία των Συλλογικών Αγαθών… 35

3.4.10. Ψηφιακά Κοινά, ομότιμη παραγωγή & κοσμο-τοπικισμός… 37

3.4.11. Δημόσιο χρέος, δημοσιονομική λιτότητα & οικονομική κυριαρχία… 38

3.4.12. Προσέλκυση κερδοσκοπικών ή αναγεννητικών κεφαλαίων;… 39

3.4.13. Εργασία & οικολογικός συνδικαλισμός… 40

3.5. Μεταφορές & νησιωτικότητα: Αναδιοργάνωση των συγκοινωνιών ως Δημόσιο Αγαθό… 43

3.5.1. Αναγέννηση και κεντρικός ρόλος του σιδηροδρόμου… 43

3.5.2. Διασύνδεση με τα ευρωπαϊκά σιδηροδρομικά δίκτυα & τα Βαλκάνια… 43

3.5.3. Νησιωτικότητα, Μεταφορικό Ισοδύναμο & πράσινη ακτοπλοΐα… 44

3.6. Βιώσιμες πόλεις & αστικό περιβάλλον… 45

3.6.1. Ορθολογικός χωροταξικός σχεδιασμός & προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς… 45

3.6.2. Βιώσιμη κινητικότητα: από την «πόλη του Ι.Χ.» στην «πόλη των πεζών & των ΜΜΜ»… 45

3.6.3. Ανάκτηση της φύσης στην πόλη… 46

3.6.4. Συμμετοχική διακυβέρνηση & δημοκρατική διαχείριση των Αστικών Κοινών… 46

3.6.5. Δικαίωμα στη στέγη & κοινωνική κατοικία… 47

3.6.6. Προστασία από την ατμοσφαιρική ρύπανση & καθαρός αέρας… 47

3.7. Δημοκρατία, Θεσμική Ανασυγκρότηση & Αυτοδιοίκηση… 48

3.7.1. Θεσμική θωράκιση, αυθεντική διαφάνεια & Κράτος Δικαίου… 48

3.7.2. Καταπολέμηση διαφθοράς, πελατειακών δικτύων & οργανωμένου εγκλήματος… 48

3.7.3. Ισχυρή, αξιόπιστη & δημοκρατική Αυτοδιοίκηση… 49

3.7.4. Συμμετοχή του πολίτη & αμεσοδημοκρατικοί θεσμοί… 50

3.8. Ολοκληρωμένη υγεία & πρόληψη: από τη θεραπεία της νόσου στην ευεξία του ανθρώπου… 51

3.8.1. Γενναία χρηματοδότηση & ενίσχυση του ΕΣΥ… 51

3.8.2. Ριζική αναδιοργάνωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) & πρόληψη… 51

3.8.3. Ολιστική υγεία & πρόληψη αυξανόμενων ασθενειών… 51

3.8.4. Ολοκληρωμένη Ιατρική, φυσικές θεραπείες & ολιστική φροντίδα… 52

3.8.5. Ψυχική υγεία, εξαρτήσεις & μείωση της βλάβης… 53

3.8.6. Ισότιμη πρόσβαση, φάρμακο & ψηφιακή υγεία… 53

3.8.7. Εκτίμηση κόστους… 53

3.9. Παιδεία, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & Δημοκρατικό Σχολείο… 54

3.9.1. Δημόσιος χαρακτήρας, αύξηση χρηματοδότησης & υποδομές… 54

3.9.2. Οικολογικός & βιώσιμος μετασχηματισμός του Σχολείου… 54

3.9.3. Συμπεριληπτική εκπαίδευση, δημοκρατία & παιδαγωγική ελευθερία… 54

3.9.4. Δημόσια & δημοκρατική τριτοβάθμια εκπαίδευση… 54

3.10. Φεμινισμός, φύλο & έμφυλη δικαιοσύνη: Για μια διατομεακή & συμπεριληπτική πολιτική… 56

3.10.1. Μηδενική ανοχή στη βία & τις γυναικοκτονίες… 56

3.10.2. Εργασιακή ισότητα, ίσες αμοιβές & απλήρωτη φροντίδα… 56

3.10.3. Σεξουαλική & αναπαραγωγική υγεία και δικαιώματα… 56

3.10.4. Ισότιμη συμμετοχή & κλιματική δικαιοσύνη… 57

3.10.5. Βιωματική & τοπική γνώση… 57

3.11. ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα & κοινωνική συμπερίληψη… 58

3.11.1. Θεσμική & νομική Ισότητα για όλες τις οικογένειες… 58

3.11.2. Αυτοδιάθεση, νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου & υγεία… 58

3.11.3. Προστασία από τη βία, τις διακρίσεις & τις «Θεραπείες» Μετατροπής… 58

3.11.4. Εκπαίδευση, εργασία & κοινωνική μέριμνα… 58

3.12. Νεολαία… 60

3.12.1. Εργασιακή δικαιοσύνη & καταπολέμηση της επισφάλειας… 60

3.12.2. Στεγαστική δικαιοσύνη & ανεξάρτητη διαβίωση… 60

3.12.3. Πολιτισμός, νεανική δημιουργικότητα & ψηφιακά κοινά… 60

3.12.4. Δημοκρατική συμμετοχή & πολιτικά δικαιώματα… 60

3.13. Δικαιώματα των ζώων & ευζωία… 62

3.13.1. Ζώα συντροφιάς… 62

3.13.2. Παραγωγικά ζώα… 62

3.13.3. Γούνα… 64

3.13.4. Κυνήγι… 64

3.13.5. Επιπλέον ζητήματα… 65

3.14. Εθνική άμυνα, ειρήνη & μη-βία: Για μια εναλλακτική αρχιτεκτονική ασφάλειας… 66

3.14.1. Θεσμική θεμελίωση της Ειρήνης — Ίδρυση Υπουργείου Ειρήνης… 66

3.14.2. Ενεργειακή δημοκρατία ως στρατηγική ειρήνης & ασφάλειας… 66

3.14.3. Πολιτική Προστασία, Πολιτική Άμυνα & Μη-Βίαιη Αντίσταση… 66

3.14.4. Δικαιώματα των Αντιρρησιών Συνείδησης & Εναλλακτική Θητεία… 67

3.14.5. Διεθνική αλληλεγγύη & πολιτική διπλωματία ως αντίβαρο… 67

3.15. Μεταναστευτική πολιτική, διεθνής προστασία & ανθρωπιστική δικαιοσύνη… 69

3.15.1. Τερματισμός των παράνομων πρακτικών & σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο… 69

3.15.2. Δίκαιο σύστημα ασύλου & ανθρωπιστική υποδοχή.. 69

3.15.3. Ένταξη, κοινωνική συμπερίληψη & αποδομήση της ακροδεξιάς ρητορικής… 70

3.15.4. Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη & κλιματική μετανάστευση… 70

3.15.6. Αντιμετώπιση του θρησκευτικού φανατισμού & προστασία της ανοιχτής κοινωνίας… 70

3.16. Διεθνείς σχέσεις, ευρωπαϊκή πολιτική & παγκόσμια ειρήνη… 72

3.16.1. Η Ευρώπη ως αυτόνομος, «ουδέτερος» πόλος ειρήνης & δημοκρατίας… 72

3.16.2. Αναθεώρηση σχέσεων με ΗΠΑ & Ισραήλ… 72

3.16.3. Παλαιστινιακό, πόλεμος στη Γάζα & Μεσανατολικό… 72

3.16.4. Ενίσχυση του ΟΗΕ & της Πολυμερούς Διπλωματίας… 73

3.16.5. Ομοσπονδοποίηση της ΕΕ & Ευρωπαϊκός Πολιτικός Χώρος… 73

3.16.6. Υπέρβαση του νέου διπολισμού & νέου τύπου σχέσεις με Ρωσία & Κίνα… 73

3.17. Τεχνητή Νοημοσύνη, ψηφιακά Κοινά & πράσινος τεχνολογικός μετασχηματισμός… 75

3.17.1. Αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο & Περιβαλλοντικό Μορατόριουμ (Sanders Proposal)… 75

3.17.2. Έρευνα για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των Big Data Centers… 75

3.17.3. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία της Κλιματικής Προσαρμογής & της πρόληψης… 75

3.17.4. Εκσυγχρονισμός της Δημόσιας Διοίκησης & Ψηφιακά Κοινά… 76

3.18. Δικαιώματα της φύσης & ποινικοποίηση της Οικοκτονίας… 77

3.18.1. Νομική αναγνώριση των Δικαιωμάτων της Φύσης (Rights of Nature)… 77

3.18.2. Θεσμοθέτηση της Οικοκτονίας (Ecocide) ως εγκλήματος… 77

3.18.3. Αποκατάσταση & περιβαλλοντική δικαιοσύνη… 77

 

 

 

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Η πρόκληση της εποχής: εγκλωβισμένοι στα ορυκτά καύσιμα

Ζούμε στην εποχή του απόλυτου παραλογισμού. Ένα παγκόσμιο σύστημα εγκλωβισμένο στον εθισμό του στα ορυκτά καύσιμα, που θυσιάζει το μέλλον του πλανήτη στον βωμό του πρόσκαιρου κέρδους και της στρατιωτικής ηγεμονίας. Από την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα μέχρι το Πεκίνο και το Τελ Αβίβ, οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί κινούνται από την ίδια καταστροφική υλική βάση: την εξασφάλιση, τη φύλαξη και την καύση του πετρελαίου και των ορυκτών καυσίμων.

Η σύνδεση είναι αμείλικτη. Τα ορυκτά καύσιμα είναι η μήτρα του αυταρχισμού. Η παραγωγή τους απαιτεί τεράστια συγκέντρωση κεφαλαίου, στρατιωτικοποιημένους αγωγούς και κρατικό καταναγκασμό. Γεννά τα «πετρο-κράτη» και τις πετρελαϊκές πολυεθνικές που χρηματοδοτούν τον κλιματικό αρνητισμό, εξαγοράζουν συνειδήσεις και υπονομεύουν κάθε έννοια δημοκρατίας.

Όσο οι μηχανές των υπερδυνάμεων καταναλώνουν τους πόρους της Γης, η κλιματική κατάρρευση παύει να είναι μια μελλοντική απειλή και γίνεται η σημερινή μας πραγματικότητα. Η λειψυδρία, η ερημοποίηση και οι φυσικές καταστροφές εκτοπίζουν εκατομμύρια ανθρώπους. Και σε αυτή την κρίση, το σύστημα απαντά με την πιο σκοτεινή ιδεολογία του: τον φασισμό.

Ο νέος φασισμός —ο «πετρο-φασισμός»— δεν εμφανίζεται τυχαία. Είναι το πολιτικό εργαλείο διαχείρισης της κλιματικής σπανιότητας. Αντί για αλληλεγγύη και πράσινη μετάβαση, προσφέρει υψωμένα τείχη, δαιμονοποίηση των προσφύγων, καταστολή των κοινωνικών διαμαρτυριών και εθνικιστικές αυταπάτες επιβίωσης. Μας καλούν να πολεμήσουμε για τα ερείπια ενός πλανήτη που οι ίδιοι λεηλάτησαν.

Αυτό το σύστημα δεν διορθώνεται· αυτοκαταστρέφεται παρασύροντάς μας μαζί του. Η απεξάρτηση από το πετρέλαιο δεν είναι πλέον μόνο περιβαλλοντικό αίτημα. Είναι ο μόνος δρόμος για να αποσυνδέσουμε την ενέργεια από τη βία, να σταματήσουμε την κλιματική γενοκτονία και να νικήσουμε τον φασισμό στην ίδια του τη ρίζα. Η επιλογή είναι ξεκάθαρη: ή θα γκρεμίσουμε την αυτοκρατορία του μαύρου χρυσού, ή θα καούμε μαζί της.

 

1.2. Η ενεργειακή βάση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Υπήρχε η αυταπάτη ότι η ψηφιακή οικονομία είναι «άυλη» και «πράσινη». Στην πραγματικότητα, η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και των γιγαντιαίων Data Centers προκάλεσε έκρηξη στις ενεργειακές ανάγκες.

• Επιστροφή στα Ορυκτά Καύσιμα: Για να τροφοδοτήσουν την AI infrastructure, οι τεχνολογικοί κολοσσοί (Microsoft, Google, Amazon, Meta) ακυρώνουν στην πράξη τους δικούς τους κλιματικούς στόχους, υπογράφοντας συμφωνίες για ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, άνθρακα, ακόμα και επανεκκίνηση παλιών πυρηνικών σταθμών.
• Συμμαχία Big Tech & Big Oil: Οι ψηφιακοί γίγαντες πουλούν εξειδικευμένους αλγόριθμους AI στις πετρελαϊκές εταιρείες (Chevron, Shell, ExxonMobil) για να εντοπίζουν ταχύτερα και φθηνότερα νέα κοιτάσματα πετρελαίου και αερίου.

Ο κλασικός φασισμός στηριζόταν στη φυσική καταστολή και τα όπλα. Οι νεο-ολιγάρχες εξέλιξαν τον αυταρχισμό σε ψηφιακό έλεγχο της συμπεριφοράς:

• Έλεγχος της πληροφορίας & αλγοριθμικός αυταρχισμός: Οι πλατφόρμες (X/Twitter, Meta, TikTok) δεν είναι απλά μέσα επικοινωνίας, αλλά τα νέα «ψηφιακά φέουδα». Οι ιδιοκτήτες τους ελέγχουν ποια είδηση διαδίδεται, ενισχύοντας συστηματικά την πόλωση, την οργή, τον κλιματικό αρνητισμό και τη συνωμοσιολογία, γιατί αυτά τα συναισθήματα παράγουν τα περισσότερα clicks και δεδομένα.
• Μονοπώληση της υποδομής: Μια φούχτα δισεκατομμυριούχων κατέχει τους διακομιστές, τα υποθαλάσσια καλώδια, τα αλγοριθμικά μοντέλα και τις τηλεπικοινωνίες. Όπως οι φεουδάρχες είχαν τη γη, οι τεχνο-ολιγάρχες έχουν τα ψηφιακά δίκτυα από τα οποία εξαρτάται η επιβίωση της σύγχρονης κοινωνίας.

Οι νεο-ολιγάρχες (με εκφραστές όπως ο Ίλον Μασκ, ο Πίτερ Θιλ κ.ά.) ανέπτυξαν μια δική τους, ανοιχτά αντι-δημοκρατική ιδεολογία. Θεωρούν τις δημοκρατικές διαδικασίες, τα συνδικάτα και τους κρατικούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς ως «εμπόδια στην πρόοδο». Προωθούν την ιδέα ότι οι τεχνοκράτες δισεκατομμυριούχοι πρέπει να κυβερνούν χωρίς έλεγχο.

Αντί να επενδύσουν στη διάσωση του πλανήτη, διοχετεύουν τρισεκατομμύρια σε οράματα «διαφυγής» (αποικισμός του Άρη, κατασκευή πολυτελών καταφυγίων, μετα-ανθρωπισμός/αθανασία). Η κλιματική κατάρρευση γι’ αυτούς δεν είναι τραγωδία, αλλά μια επιχειρηματική ευκαιρία ή ένα αναπόφευκτο βήμα προς την τεχνολογική υπεροχή.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε την πλήρη σύγκλιση της Silicon Valley με την ακροδεξιά και τον εθνικιστικό λαϊκισμό. Οι νέο-ολιγάρχες συνεισφέρουν αλγόριθμους που διανέμουν μίσος, χρηματοδότηση υποψηφίων, ιδιωτικοποίηση δημόσιων υποδομών, ψηφιακά εργαλεία επιτήρησης. Και η ακροδεξιά συνεισφέρει φοροαπαλλαγές για τους πλούσιους, κατάργηση περιβαλλοντικών κανόνων, καταστολή εργατικών διεκδικήσεων και νομιμοποίηση της κρατικής αυθαιρεσίας.

Οι δύο πλευρές τροφοδοτούν και ενισχύουν αμοιβαία η μία την άλλη.

Με δυο λόγια:

• Οι νεο-ολιγάρχες της τεχνολογίας δεν αντικατέστησαν τον παλιό αυταρχισμό των πετρελαίων. Απλά τον εξόπλισαν με αλγόριθμους.
• Δημιούργησαν έναν μηχανισμό όπου η υπερκατανάλωση ενέργειας για την AI τροφοδοτεί την κλιματική κρίση, οι αλγόριθμοι εκτρέφουν τον φασισμό στις οθόνες μας, και τα ψηφιακά εργαλεία επιτήρησης διασφαλίζουν ότι καμία κοινωνική αντίσταση δεν θα μπορέσει να αμφισβητήσει την κυριαρχία τους. Είναι η μετάβαση από τον Πετρο-φασισμό στον Τεχνο-φασισμό.

 

1.3. Το δικό μας πολιτικό όραμα

Απέναντι στις οξυμένες και συνδυαστικές κρίσεις της εποχής μας – την κλιματική και οικολογική κατάρρευση, τη διογκούμενη κοινωνική αβεβαιότητα, τις εισοδηματικές ανισότητες και τη διολίσθηση των δημοκρατικών θεσμών – προτάσσουμε μια συνεκτική πρόταση κοινωνικής, οικολογικής και παραγωγικής μεταμόρφωσης. Απέναντι στον παραλογισμό, προτείνουμε την επιστροφή στην ανθρώπινη και τοπική κλίμακα, στην επανασύνδεση με τη φύση.

Στην Ελλάδα, οι πολιτικές των τελευταίων ετών, απόλυτα προσαρμοσμένες στο εντεινόμενα αυταρχικό διεθνές περιβάλλον, οδήγησαν στην εκπτώχευση της μεσαίας τάξης, στην εξαθλίωση των χαμηλότερων οικονομικά στρωμάτων, στην ευνοιοκρατία, στην απαξίωση των ανεξάρτητων αρχών και στην εργαλειοποίηση της δημοκρατίας.

Η Πολιτική Οικολογία δεν συνιστά για εμάς μια επιμέρους θεματική ατζέντα, αλλά ένα ολοκληρωμένο, εναλλακτικό παράδειγμα οργάνωσης της κοινωνίας, της οικονομίας και των θεσμών, με στόχο τη συγκρότηση ενός αυτόνομου πράσινου πολιτικού φορέα, για την άρθρωση μιας απάντησης που θα σκέφτεται παγκόσμια και ολιστικά, αλλά ταυτόχρονα θα δρα τοπικά.

 

1.4. Μια πράσινη πολιτική για την καθημερινότητα

Αρνούμαστε να περιορίσουμε την οικολογία σε έναν αφηρημένο ή ηθικολογικό λόγο που ενοχοποιεί τους πολίτες και επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Η πράσινη μετάβαση ή θα είναι κοινωνικά δίκαιη ή δεν θα υπάρξει. Αποδεικνύουμε ότι η προστασία του περιβάλλοντος και των δημόσιων αγαθών είναι ο μόνος πρακτικός δρόμος για τη μείωση του κόστους ζωής, την ενίσχυση της δημόσιας υγείας και τη δημιουργία νέων, ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Η πρότασή μας συμπυκνώνεται σε τρεις κεντρικούς άξονες:

• Φθηνότερη ζωή & στεγαστική δικαιοσύνη: Μόνιμη μείωση του κόστους διαβίωσης μέσα από μαζικά προγράμματα ολιστικής ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών με 100% κάλυψη για τα ευάλωτα νοικοκυριά, δημιουργία δημόσιου αποθέματος κοινωνικής στέγης, αυστηρό περιορισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης, πλαφόν στις αυξήσεις ενοικίων και ανάπτυξη Ενεργειακών Κοινοτήτων στους Δήμους.
• Ασφαλής & ανθεκτική Ελλάδα: Σύνδεση της περιβαλλοντικής προστασίας με τη συλλογική ασφάλεια. Δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής Ασφάλειας Υποδομών, εκσυγχρονισμός και προτεραιότητα στα μέσα σταθερής τροχιάς, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας υγείας στην περιφέρεια, απόλυτη προστασία του νερού ως δημόσιου αγαθού, ριζική στελέχωση της Δασικής Υπηρεσίας και μετάβαση στην ουσιαστική πρόληψη δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών.
• Καθαρή χώρα & παραγωγική ανασυγκρότηση: Πλήρης δημοσιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων και των αγροτικών επιδοτήσεων, πάταξη της διαφθοράς, στήριξη του μικρού κλήρου, της οικογενειακής γεωργίας, των αγροτικών συνεταιρισμών και της κυκλικής οικονομίας. Διασφάλιση ότι οι ΑΠΕ αναπτύσσονται με δημοκρατικό έλεγχο και πλειοψηφική ιδιοκτησία (άνω του 50%) από τοπικές κοινωνίες και πολίτες.

 

1.5. Θεμελιώδεις προγραμματικές δεσμεύσεις

• Ενεργειακή δημοκρατία: Στόχος για 100% καθαρή ενέργεια και μηδενισμό εκπομπών έως το 2040 (άνω του 80% έως το 2030), με άμεσο μορατόριουμ ΑΠΕ σε περιοχές Natura, κορυφογραμμές και επιβαρυμένα νησιά, κατάργηση της οριακής τιμής στο Χρηματιστήριο Ενέργειας και πλήρη απόρριψη ορυκτών καυσίμων και πυρηνικής ενέργειας.
• Κλιματική αλλαγή, λειψυδρία, πλημμύρες: Σωστές βιώσιμες λύσεις προετοιμασίας για τις ακραίες καιρικές μεταβολές με βάσει τις ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Υπερασπιζόμαστε τη δημόσια διαχείριση του νερού σε όλο το φάσμα της ύδρευσης, από τις λεκάνες απορροής ως τη βρύση μας, με θεσμικά κατοχυρωμένο δημοκρατικό έλεγχο των τοπικών κοινωνιών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στόχος μας το νερό να έχει ποιότητα, εγγύτητα και όλοι οι πολίτες να έχουν πρόσβαση σε αυτό. Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα να εξυπηρετεί την προστασία του νερού και όχι να είναι όχημα εμπορευματοποίησης.
• Κυκλική οικονομία & μηδενικά απόβλητα: Καθολική διαλογή στην πηγή, πλήρης κάλυψη του «καφέ κάδου», εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω», θεσμική απαγόρευση της καύσης απορριμμάτων (RDF/SRF) και σταδιακή κατάργηση της ταφής.
• Δημογραφική αναζωογόνηση & εργασιακή αξιοπρέπεια: Αντιμετώπιση της οικονομικής μετανάστευσης των νέων επιστημόνων (braindrain) μέσω εργαστηρίων ψηφιακής κατασκευής (Fab Labs). Καθολική πρόσβαση σε δημόσιες δομές φροντίδας, θεσμοθέτηση «Παιδαγωγικών Επιμελητών/τριών», επαναφορά Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, σταδιακή εφαρμογή 35ώρου/4ήμερου, θεσμοθέτηση Καθολικού Εγγυημένου Εισοδήματος (UBI) και αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή (ΑΤΑ) μισθών και επιδομάτων.
• Δημόσια οικονομικά & επιστροφή των «Κοινών»: Διεκδίκηση διαγραφής μέρους του δημόσιου χρέους με ρήτρες βιώσιμης ανάπτυξης, εξαίρεση των πράσινων/κοινωνικών επενδύσεων από το Σύμφωνο Σταθερότητας. Δικαίωμα όλων στη στέγη, πλαφόν στα ενοίκια, κατάργηση του ΕΝΦΙΑ στην κύρια κατοικία. Σταδιακή ανάκτηση του δημόσιου ελέγχου στα δίκτυα κοινής ωφέλειας.

 

 

 

 

 

2. ΑΞΙΑΚΟΣ ΠΥΡΗΝΑΣ & ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ

Ο αξιακός πυρήνας των Πράσινων – Οικολογία δεν αποτελεί μια απλή προσαρμογή της παραδοσιακής πολιτικής στα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα, αλλά μια ριζική επαναθεμελίωση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την σχέση του ανθρώπου με τη φύση, την κοινωνία και την οικονομία. Αντλώντας έμπνευση από τη θεμελιώδη παρακαταθήκη της Πολιτικής Οικολογίας, ορίζουμε τις βασικές μας αρχές ως εξής:

 

1. Οικολογική βιωσιμότητα & πλανητικά όρια

Η ανθρώπινη ευημερία και κάθε οικονομική δραστηριότητα εξαρτώνται απόλυτα από την ισορροπία των φυσικών οικοσυστημάτων. Η αυταπάτη της αέναης επέκτασης πάνω σε έναν πεπερασμένο πλανήτη έχει οδηγήσει στην κλιματική κατάρρευση και την πρωτοφανή απώλεια της βιοποικιλότητας. 

Όπως αποκάλυψε η Rachel Carson («Σιωπηλή Άνοιξη»), η αλόγιστη τεχνολογική και χημική εισβολή στη φύση διαρρηγνύει τον ιστό της ίδιας της ζωής. Παράλληλα, ο Bruno Latour υπογράμμισε ότι η φύση δεν είναι ένα αδρανές «σκηνικό» για τις ανθρώπινες υποθέσεις, αλλά ένας ενεργός δρών με τον οποίο οφείλουμε να συνομολογήσουμε ένα νέο «Συμβόλαιο Φύσης» για την επιβίωση του πλανήτη.

 

2. Κοινωνική & διαγενεακή δικαιοσύνη

Η οικολογική κρίση είναι βαθιά ταξική. Η οικολογική μετάβαση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, ούτε μπορεί να επιβαρύνει τα ασθενέστερα στρώματα που ευθύνονται λιγότερο για τη ρύπανση. Παράλληλα, εισάγουμε την έννοια της διαγενεακής αλληλεγγύης: η σημερινή γενιά δεν έχει το δικαίωμα να υποθηκεύει τους πόρους και το μέλλον των επόμενων.

Η Vandana Shiva αναδεικνύει την ανάγκη για μια «Οικολογική Δημοκρατία της Γης», όπου η προστασία της φύσης βαδίζει χέρι-χέρι με την καταπολέμηση της φτώχειας, την ισότητα των φύλων και την αποτροπιαστική εμπορευματοποίηση των κοινών αγαθών (νερό, σπόροι) από τις πολυεθνικές.

 

3. Κοινωνική Οικολογία & Συμμετοχική Δημοκρατία

Η προστασία του περιβάλλοντος είναι αδιανόητη χωρίς την ενίσχυση της δημοκρατίας. Αντιστεκόμαστε στον τεχνοκρατικό απολυταρχισμό και προωθούμε την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με την Κοινωνική Οικολογία του Murray Bookchin («Η Οικολογία της Ελευθερίας»), η κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση είναι το άμεσο αποτέλεσμα της κυριαρχίας ανθρώπου από άνθρωπο. Απώτεροι στόχοι μας είναι η χαλάρωση των ιεραρχιών και η τοπική αυτονομία, όπου οι τοπικές κοινότητες αποφασίζουν άμεσα για το μέλλον τους. Ωστόσο, για να γίνουν αυτά χρειάζεται άμεσα η λειτουργία κρατικών μηχανισμών, που με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης, θα μπορεί να υποστηρίξει μια πράσινη και δημοκρατική μετάβαση, μέσω και μιας διεθνούς συνεργασίας.

 

4. Ειρήνη, Μη-Βία & Διεθνής Αλληλεγγύη

Η προάσπιση της ειρήνης, της διεθνούς διπλωματίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ενεργού μη-βίας αποτελεί βασική συνθήκη του αξιακού μας πυρήνα. Οι πόλεμοι, πέραν της ανείπωτης ανθρωπιστικής καταστροφής, συνιστούν τεράστιες οικολογικές καταστροφές που ερημώνουν τα οικοσυστήματα και κατασπαταλούν πολύτιμους πόρους υπέρ του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος. Στεκόμαστε αλληλέγγυοι στους πρόσφυγες και τους εκτοπισμένους, ιδιαίτερα στους αυξανόμενους πληθυσμούς των «κλιματικών προσφύγων», και παλεύουμε για την εξάλειψη των αιτιών που γεννούν τη βία και τους εκτοπισμούς.

• Η Petra Kelly («Thinking Green!»), συνιδρύτρια των Πράσινων της Γερμανίας, θεμελίωσε τη βαθιά, οργανική σύνδεση της πολιτικής οικολογίας με τον φεμινισμό, την αποστρατιωτικοποίηση και την απόλυτη προσήλωση στη μη-βία, διακηρύσσοντας ότι η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά η παρουσία δικαιοσύνης και οικολογικής ισορροπίας.
• Ο Mahatma Gandhi παρέδωσε την παρακαταθήκη της Satyagraha (της ενεργού, μη-βίαιης αντίστασης) και της Ahimsa (της μη-βλάβης προς κάθε ζωντανό οργανισμό), αποδεικνύοντας ότι η ριζική κοινωνική και πολιτική αλλαγή επιτυγχάνεται χωρίς τη χρήση βίας, ενώ παράλληλα ανέδειξε την ανάγκη για αυτοδύναμες, λιτές και τοπικοποιημένες κοινότητες.
• Ο Λέων Τολστόι («Η Βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»), με την ιδέα της παθητικής αντίστασης στο κακό και την απόρριψη του κρατικού καταναγκασμού και του μιλιταρισμού, ενέπνευσε τα παγκόσμια κινήματα ειρήνης και πολιτικής ανυπακοής, υπογραμμίζοντας την ηθική υποχρέωση κάθε ατόμου να αρνείται τη συμμετοχή σε μηχανισμούς βίας και πολέμου.

 

5. Οικονομικός Μετασχηματισμός: Από την αέναη μεγέθυνση στη στοχευμένη αναδιάρθρωση & συμβιωτικότητα

Απορρίπτουμε ρητά τον νεοφιλελευθερισμό και την ιδεοληψία της αέναης οικονομικής μεγέθυνσης (ΑΕΠ), η οποία αντιμετωπίζει τη φύση ως αναλώσιμη πρώτη ύλη και τον άνθρωπο ως απλό καταναλωτή. Η οικονομία πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία της συλλογικής ευημερίας και της διατήρησης της ζωής.

• Ο André Gorz («Οικολογία και Πολιτική») θεμελίωσε την αντικαπιταλιστική οικολογία, αποδεικνύοντας ότι η οικολογική ισορροπία είναι ασύμβατη με τη συσσώρευση κεφαλαίου και προτείνοντας την απελευθέρωση από την υποχρεωτική μισθωτή εργασία.
• Ο Serge Latouche εισάγει την αναγκαιότητα της Απομεγέθυνσης (Degrowth), υποστηρίζοντας την επανατοπικοποίηση της οικονομίας, την επανάχρηση, τον περιορισμό του υπερκαταναλωτισμού και τη μετάβαση σε μια οικονομία της «λιτής αφθονίας».
• Ο Ivan Illich («Εργαλεία για τη Συμβιωτικότητα») προειδοποίησε για την καταστροφή των ανθρώπινων σχέσεων από τη βιομηχανική και τεχνοκρατική υπερανάπτυξη, προτείνοντας εργαλεία και υποδομές που προάγουν την αυτονομία, τη συνεργασία και τη συμβιωτικότητα των κοινοτήτων.
• Ο Michel Bauwens (P2P Foundation) προσφέρει το σύγχρονο όραμα μιας οικονομίας βασισμένης στα Ψηφιακά & Φυσικά Κοινά (Commons), όπου η παραγωγή οργανώνεται ομότιμα, ανοιχτά και τοπικά, με παγκόσμια διαμοιραζόμενη γνώση.

 

 

3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ

3.1. Κλιματική κρίση, ενεργειακή δημοκρατία & δίκαιη μετάβαση

Η κλιματική κατάρρευση αποτελεί την αιχμή του δόρατος της πλανητικής κρίσης. Στην Ελλάδα, οι ασκούμενες κυβερνητικές πολιτικές μετατρέπουν την πράσινη μετάβαση σε πεδίο αισχροκέρδειας για λίγους ολιγάρχες της ενέργειας, ενισχύοντας τα ολιγοπώλια, αφήνοντας απροστάτευτη την κοινωνία απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια και διοχετεύοντας τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης σε μη βιώσιμες, φαραωνικές επενδύσεις.

Η δική μας πρόταση αντιμετωπίζει την ενέργεια ως κρίσιμο κοινωνικό αγαθό και στοχεύει σε μια ριζική, συστημική αλλαγή: την πλήρη απανθρακοποίηση με ταυτόχρονη μεταφορά της ιδιοκτησίας και του ελέγχου της ενέργειας στους ίδιους τους πολίτες, τις τοπικές κοινωνίες και την αυτοδιοίκηση.

 

3.1.1. Όραμα, στόχοι & απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα

• 100% καθαρή ενέργεια & κλιματικοί στόχοι: Διεκδικούμε πλήρη μηδενισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2040, με ενδιάμεσο στόχο άνω του 80% ανανεώσιμη ηλεκτροπαραγωγή έως το 2030. Η επίτευξη του 80% διευκολύνεται αν ταυτόχρονα μειωθεί η κατανάλωση κατά 20-30% μέσω: α) εξοικονόμησης στη θέρμανση/ψύξη (καθολική θερμομόνωση), β) πλαφόν στην αλόγιστη ενεργειακή κατανάλωση του τουρισμού και των data centers, γ) δραστικού περιορισμού της σπατάλης στο δίκτυο μεταφοράς.
• Όχι σε «γέφυρες» ορυκτών καυσίμων: Ταχεία απεξάρτηση χωρίς ψευδεπίγραφες «ενδιάμεσες» λύσεις (ορυκτό αέριο, υδρογόνο). Ο επίσημος Μακροχρόνιος Ενεργειακός Σχεδιασμός αποδεικνύει ότι η προσκόλληση σε αυτά διπλασιάζει τις ενεργειακές απαιτήσεις για το 2050, εγκλωβίζοντας τη χώρα σε διπλάσιες ΑΠΕ και υψηλότερο κόστος.
• Ακύρωση νέων ρυπογόνων υποδομών: Άμεση ακύρωση κάθε νέας υποδομής αερίου (νέες μονάδες, EastMed, τερματικά LNG) και όλων των ερευνών/εξορύξεων πετρελαίου και αερίου (Ιόνιο, Κρήτη, Ήπειρος).
• Κατηγορηματική απόρριψη πυρηνικής ενέργειας: Όχι σε κάθε μορφή πυρηνικής ενέργειας (είτε μέσω εγγυήσεων απορρόφησης για τη μονάδα στο Κοζλοντούι είτε για τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες – SMR), καθώς πρόκειται για άκαμπτη τεχνολογία που αδυνατεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με τις ΑΠΕ.
• Καμία νέα καταστροφική παρέμβαση: Ακύρωση νέων φραγμάτων με εκτροπές ποταμών (π.χ. Μεσοχώρα, Συκιά), απόρριψη της καύσης απορριμμάτων για ηλεκτροπαραγωγή (αποδεκτή μόνο η αναερόβια ζύμωση οργανικών υπολειμμάτων για βιοαέριο) και κατάργηση της «αγοράς διαθέσιμης ισχύος» που επιδοτεί έμμεσα τις μονάδες αερίου.

 

3.1.2. Ενεργειακή δημοκρατία & μεταρρύθμιση της αγοράς

• Πλειοψηφική ιδιοκτησία στους πολίτες: Άνω του 50% των ΑΠΕ πρέπει να ανήκει σε Ενεργειακές Κοινότητες, αυτοπαραγωγούς, συνεταιρισμούς, Δήμους και τοπικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
• Κοινωνική αλληλεγγύη & ενεργειακή φτώχεια: Θεσμοθέτηση Ενεργειακών Κοινοτήτων ανά Δήμο που αξιοποιούν τις στέγες των δημοτικών υποδομών, προσφέροντας το πλεόνασμα ενέργειας δωρεάν ή σε συμβολικές τιμές σε ευάλωτα νοικοκυριά.

• Μεταρρύθμιση της αγοράς: Κατάργηση της οριακής τιμής στο χρηματιστήριο ενέργειας και μετάβαση σε χρέωση βάσει μέσης ημερήσιας τιμής. Θεσμοθέτηση πλαισίου για το energy sharing (κοινή χρήση), την ηλεκτρική ενέργεια ενοικιαστών και τα φορητά φωτοβολταϊκά μπαλκονιού.

• Φορολόγηση υπερκερδών: Υποχρεωτική κατεύθυνση των φορολογημένων υπερκερδών των εταιρειών ενέργειας και των εσόδων από το χρηματιστήριο ρύπων σε δράσεις εξοικονόμησης και στις δημόσιες συγκοινωνίες.
• Απελευθέρωση ηλεκτρικού χώρου: Άμεση ανάκληση των εκατοντάδων ανενεργών ιδιωτικών αδειών που κρατούνται για κερδοσκοπικούς λόγους, ώστε να δοθεί ο απαραίτητος χώρος στο δίκτυο υπέρ της αυτοπαραγωγής.

 

3.1.3. Εξοικονόμηση, αποθήκευση & δίκτυα

• Εξοικονόμηση στην πράξη: Ευρύ πρόγραμμα παθητικών κτιρίων, βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και μαζικών μονώσεων.

Η απλή τοποθέτηση θερμομόνωσης ή κουφωμάτων χωρίς αυστηρές προδιαγραφές (εξάλειψη θερμογεφυρών, αεροστεγανότητα, μηχανικός αερισμός με ανάκτηση θερμότητας) συχνά οδηγεί σε «μισές ανακαινίσεις» και σπατάλη πόρων. Το μοντέλο των μέχρι τώρα προγραμμάτων «Εξοικονομώ» έχει επιδοτήσει αποσπασματικές παρεμβάσεις χωρίς να εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή μείωση της ζήτησης. Τα προγράμματα επιδότησης πρέπει να περάσουν από τη λογική του «αλλάζω υλικά» στη λογική των αυστηρών προτύπων επιδόσεων και ολιστικού σχεδιασμού (όπως αυτά που προωθεί η αρχιτεκτονική των Παθητικών Κτιρίων).

Ωστόσο, αυτή η βαθιά ανακαίνιση θα πρέπει να είναι προσβάσιμη στην πλειονότητα της κοινωνίας. Η μείωση της ζήτησης απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, εξειδικευμένο τεχνικό δυναμικό και χρόνο. Αν δεν αλλάξουμε παράλληλα το θεσμικό και οικονομικό πλαίσιο κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε μια «ενεργειακή αριστοκρατία», όπου μόνο τα ανώτερα εισοδήματα θα μπορούν να χρηματοδοτήσουν την τέλεια, ολιστική ανακαίνιση, ενώ τα ευάλωτα νοικοκυριά θα παραμένουν εγκλωβισμένα σε ενεργειακά «τρύπια» κτίρια. Η μεταρρύθμιση της αγοράς (προσφοράς) είναι η γέφυρα μέχρι την πλήρη ανακαίνιση. Η μείωση της ζήτησης κατά 80-90% στο σύνολο του κτιριακού αποθέματος της χώρας είναι ένας φιλόδοξος στόχος που θα απαιτήσει χρόνια. Στο ενδιάμεσο διάστημα, η κατάργηση των στρεβλώσεων στο χρηματιστήριο ενέργειας, η αποτροπή των αποκοπών ρεύματος και η προστασία των πολιτών είναι ζητήματα επιβίωσης. Η μείωση της ζήτησης (Demand Reduction) και η μεταρρύθμιση της αγοράς (Supply Reform) είναι οι δύο πυλώνες που πρέπει να προχωρήσουν ταυτόχρονα:

• Πρώτον, θεσμοθέτηση αυστηρών προτύπων ολιστικής ανακαίνισης στα δημόσια προγράμματα, ώστε κάθε ευρώ δημόσιας επιδότησης να πιάνει τόπο και να μειώνει ριζικά τη ζήτηση.
• Δεύτερον, 100% δημόσια χρηματοδότηση γι’ αυτές τις υψηλές προδιαγραφές στα ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε η ποιότητα να μην είναι προνόμιο των λίγων.
• Τρίτον, δίκαιη αγορά ενέργειας για την υπολειπόμενη ενέργεια που θα χρειάζεται το σύστημα, ώστε να μη μετατρέπεται σε πεδίο κερδοσκοπίας.

• Καινοτόμος & οικολογική αποθήκευση:
  • Αντί για άναρχη εξάπλωση νέων μονάδων, αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών της ΔΕΗ: θερμική αποθήκευση με τηκόμενα άλατα στις νεότερες λιγνιτικές μονάδες και βαρυτική αποθήκευση στα παλαιά λιγνιτωρυχεία.
  • Αντλησιοταμίευση αποκλειστικά στα υπάρχοντα φράγματα (σύνδεση σταθμών της ίδιας λεκάνης), απορρίπτοντας κάθε νέα αντλησιοταμίευση σε φυσικές λίμνες ή αδιατάρακτα οικοσυστήματα.
  • Αποκεντρωμένες μπαταρίες στα νοικοκυριά (συστήματα plug-and-play, αμφίδρομη φόρτιση οχημάτων) σε συνδυασμό με δίκαια τιμολόγια.

 

3.1.4. Χωροθέτηση ΑΠΕ & προστασία του περιβάλλοντος

• Απόρριψη του κυβερνητικού Χωροταξικού: Καταγγέλλουμε τη διπλή λογική του κυβερνητικού σχεδίου που ικανοποιεί τα εταιρικά συμφέροντα διατηρώντας το άναρχο πλαίσιο για τις εκκρεμείς αιτήσεις, ενώ παράλληλα θεσπίζει καθυστερημένες, οριζόντιες απαγορεύσεις μετά το 2035.
• Άμεσο μορατόριουμ & νέοι κανόνες: Άμεση εφαρμογή αυστηρών προτύπων σε όλα τα εκκρεμή έργα. Άμεσο «πάγωμα» (μορατόριουμ) για κορυφογραμμές, περιοχές Natura, δυσανάλογα επιβαρυνόμενους νομούς και νησιωτικά έργα με ιδιωτικές διασυνδέσεις.
• Κανόνες για φωτοβολταϊκά: Υποχρεωτική εγκατάσταση των 2/3 των Φ/Β σε στέγες, κτίρια, υποδομές ή ως αγροβολταϊκά. Νομοθετική υποχρέωση εγκατάστασης Φ/Β σε όλες τις νέες εμπορικές στέγες, logistics centers και ανοιχτά parking άνω των 10 θέσεων εντός 24 μηνών. Τα πολύ μεγάλης κλίμακας επίγεια Φ/Β γίνονται αποδεκτά μόνο εντός ανενεργών επιφανειακών λιγνιτωρυχείων, προστατεύοντας απόλυτα τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας.

Διευκρίνιση για τα αγροβολταϊκά & τη γη υψηλής παραγωγικότητας: Η απόλυτη προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας αφορά την απαγόρευση μετατροπής της σε βιομηχανικά/επίγεια φωτοβολταϊκά πάρκα που δεσμεύουν το έδαφος και ακυρώνουν τη γεωργική χρήση. Ως «Αγροβολταϊκά» ορίζονται αποκλειστικά τα συστήματα διπλής χρήσης γης, τα οποία:

• Είναι υπερυψωμένα ή ειδικά προσαρμοσμένα, ώστε να διατηρείται στο 100% η πρωτογενής αγροτική ή κτηνοτροφική δραστηριότητα στο έδαφος.
• Λειτουργούν υποστηρικτικά προς την καλλιέργεια (μείωση θερμικού στρες, προστασία από χαλαζόπτωση/παγετό, εξοικονόμηση νερού).
• Ανήκουν κατά προτεραιότητα σε κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, αγροτικούς συνεταιρισμούς και ενεργειακές κοινότητες για την κάλυψη των δικών τους ενεργειακών αναγκών (συμψηφισμός/net-metering).

Οποιαδήποτε εγκατάσταση αποκλείει την καλλιέργεια ή αλλοιώνει τον χαρακτήρα της αγροτικής γης δεν θεωρείται αγροβολταϊκό και απαγορεύεται σε γη υψηλής παραγωγικότητας.

• Κανόνες για αιολικά & υδροηλεκτρικά:
  • Μεγάλα αιολικά μόνο σε περιοχές με ήδη εκτεταμένη ανθρώπινη παρέμβαση (ΒΙΠΕ, υποδομές μεταφορών, στρατιωτικές εκτάσεις), δίπλα σε υφιστάμενο οδικό δίκτυο.
  • Αξιοποίηση του ήδη πεπαλαιωμένου/υφιστάμενου αιολικού δυναμικού (Repowering με ισχυρότερες ανεμογεννήτριες στον ίδιο χώρο, χωρίς νέα θεμελίωση σε νέες κορυφογραμμές).
  • Οριστικό κλείσιμο εκκρεμών αιτήσεων σε προστατευόμενες περιοχές.
  • Πλωτά αιολικά σε επαρκή απόσταση από τις ακτές με θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και υποχρεωτική οικολογική απόσυρση/ανακύκλωση υλικών για όλα τα αιολικά.
  • Αυστηροί όροι για Μικρά Υδροηλεκτρικά: μόνο ήπιες εφαρμογές (π.χ. παλαιοί υδρόμυλοι, τοποθέτηση σε τεχνητά κανάλια/υδραγωγεία), χωρίς φράγματα, ταμιευτήρες ή αλλοιώσεις στις κοίτες των ποταμών.
• Ορθολογική κατανομή & τοπικός έλεγχος: Καθορισμός πλαφόν ανά Περιφέρεια και Δήμο βάσει αντικειμενικών κριτηρίων (τοπική κατανάλωση, φέρουσα ικανότητα, συγκριτικό οικολογικό κόστος), με ουσιαστική συμμετοχή των Δήμων και των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και την ιδιοκτησία των έργων.
• Ταχεία διαδικασία («Fast-Track») για υποβαθμισμένες/βιομηχανικές εκτάσεις: Γρήγορη αδειοδότηση εντός 60 ημερών για ΑΠΕ σε πρώην λιγνιτικά πεδία (Δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη), λατομεία, αεροδρόμια, οδικούς και σιδηροδρομικούς άξονες (ηχοπετάσματα), Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙ.ΠΕ.) και στέγες δημόσιων/εμπορικών κτιρίων.

 

3.1.5. Ενδεικτικό χρηματοδοτικό πλαίσιο (2026–2030)

Για την υλοποίηση της Δίκαιης Ενεργειακής Μετάβασης και της Ενεργειακής Δημοκρατίας, προτείνεται η πλήρης αναδιάρθρωση των δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων, με μεταφορά κεφαλαίων από τις ορυκτές υποδομές προς την κοινωνία και την αποκεντρωμένη παραγωγή.

Πηγή πόρων & έσοδα (ανακατανομή & φορολόγηση)

Πηγή χρηματοδότησης	Περιγραφή & μηχανισμός
Φορολόγηση υπερκερδών	Επιβολή έκτακτης και μόνιμης φορολόγησης στα υπερκέρδη των παραγωγών/προμηθευτών ενέργειας και των εταιρειών ορυκτών καυσίμων.
Έσοδα δικαιωμάτων ρύπων (ETS)	Υποχρεωτική κατεύθυνση του 100% των εσόδων από τις δημοπρασίες ρύπων αποκλειστικά σε πράσινες δράσεις και συγκοινωνίες.
Πόροι Ταμείου Ανάκαμψης & ΕΣΠΑ	Πλήρης ανακατεύθυνση των αδιάθετων/μελλοντικών κονδυλίων από μεγάλους ομίλους προς τις Ενεργειακές Κοινότητες, τους Δήμους και τα νοικοκυριά.
Κατάργηση επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων	Εξοικονόμηση δημόσιων πόρων από την κατάργηση των έμμεσων/άμεσων επιδοτήσεων στο ορυκτό αέριο και την «αγορά διαθέσιμης ισχύος».

 

 

 

3.2. Προστασία δασών & φυσικού πλούτου

Τα φυσικά οικοσυστήματα της χώρας δέχονται πρωτοφανή πίεση από την κλιματική κατάρρευση, αλλά και από τις αλλεπάλληλες νομοθετικές υποβαθμίσεις της προστασίας τους. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας και του δασικού μας πλούτου αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για την επιβίωση των τοπικών κοινωνιών και του περιβάλλοντος.

Για την ουσιαστική προστασία του φυσικού κεφαλαίου της χώρας, προτείνουμε:

3.2.1.Ολιστική Διαχείριση Δασών & Πρόληψη Πυρκαγιών

• Εγκατάλειψη του αποτυχημένου, αμιγώς κατασταλτικού μοντέλου πυρόσβεσης και στροφή στην πρόληψη μέσα στο δάσος.
• Ριζική ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας με μόνιμο προσωπικό, πόρους και αρμοδιότητες.
• Αυστηρή απαγόρευση αλλαγής χρήσης γης στις καμένες εκτάσεις, άμεση κήρυξή τους ως αναδασωτέων και προτεραιότητα στη φυσική αναγέννηση των δασικών οικοσυστημάτων.

3.2.2. Θεσμική Θωράκιση του Δικτύου Natura 2000

• Άμεση κατάργηση όλων των διαβρωτικών και αντι-περιβαλλοντικών διατάξεων της τελευταίας δεκαετίας που επιτρέπουν ασύμβατες δραστηριότητες και επενδύσεις εντός προστατευόμενων περιοχών.
• Ταχεία ολοκλήρωση, θεσμοθέτηση και εφαρμογή των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, των Προεδρικών Διαταγμάτων Προστασίας και των Διαχειριστικών Σχεδίων.
• Ουσιαστική επαναλειτουργία και διοικητική αυτοτέλεια των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, εντός του ΟΦΥΠΕΚΑ.

3.2.3. Προστασία υδατικών οικοσυστημάτων & παράκτιων ζωνών:

• Αποκατάσταση και αυστηρή προστασία των μικρών υγροτόπων, των χειμάρρων και των φυσικών κοιτών των ρεμάτων.
• Τερματισμός της ανεξέλεγκτης τσιμεντοποίησης, των μπαζωμάτων και της εμπορευματοποίησης των ακτών και των παράκτιων οικοσυστημάτων.

3.2.4. Επέκταση & ουσιαστική προστασία θαλάσσιων πάρκων:

• Θεσμοθέτηση νέων Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών (ΘΠΠ) για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, τη διατήρηση των ιχθυαποθεμάτων και την αντιμετώπιση της υπεραλίευσης και της ρύπανσης.
• Δημιουργία επαρκών μηχανισμών επιτήρησης και αστυνόμευσης των θαλάσσιων καταφυγίων, με την ενεργό συμμετοχή των τοπικών αλιευτικών κοινοτήτων.

• Χρηματοδοτικό πλαίσιο & εκτίμηση πόρων (2026–2030)

3.2.5.α. Πηγές εσόδων & χρηματοδοτικά εργαλεία

Η χρηματοδότηση για την προστασία των δασών και του φυσικού πλούτου βασίζεται στην αξιοποίηση και ανακατανομή τεσσάρων κρίσιμων θεσμικών πόρων:

• Πράσινο Ταμείο: Προβλέπεται η υποχρεωτική διάθεση τουλάχιστον του 80% των εσόδων του Ταμείου αποκλειστικά για δράσεις προστασίας των δασών, την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και τη θωράκιση των περιοχών του Δικτύου Natura 2000.
• Ταμείο Ανάκαμψης & ΕΣΠΑ (Τομέας Περιβάλλοντος): Πραγματοποιείται πλήρης αναπροσανατολισμός των κονδυλίων της «Πράσινης Μετάβασης», μεταφέροντας πόρους από γκρίζες υποδομές και εργολαβίες απευθείας προς την ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας και την εκπόνηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών.
• Πόροι από Περιβαλλοντικά Πρόστιμα & Τέλη: Εξασφαλίζονται δεσμευμένα έσοδα που προέρχονται από την επιβολή περιβαλλοντικών προστίμων (όπως για αυθαίρετα, παράνομες αμμοληψίες και ρύπανση), καθώς και από τα τέλη χρήσης στις παράκτιες και θαλάσσιες ζώνες.
• Δικαιώματα Εκπομπών Ρύπων (ETS): Θεσπίζεται η διοχέτευση σταθερού ποσοστού από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων ρύπων για τη χρηματοδότηση έργων ολιστικής πρόληψης δασικών πυρκαγιών και τη φυσική αναγέννηση των οικοσυστημάτων.

3.2.5.β. Εκτίμηση κατανομής δαπανών & επενδύσεις

Α. Ολιστική διαχείριση δασών & πρόληψη πυρκαγιών (45% των πόρων)

• Στελέχωση & ενίσχυση δασικής υπηρεσίας:
  • Μόνιμες προσλήψεις δασολόγων, δασοπόνων και δασοφυλάκων.
  • Αγορά εξοπλισμού πεδίου, οχημάτων και ψηφιακών μέσων επιτήρησης (drones, θερμικές κάμερες).
• Προληπτική διαχείριση δασών:
  • Καθαρισμοί υλοτομίας, δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και συντήρηση δασικού οδικού δικτύου.
• Φυσική αναγέννηση & αποκατάσταση:
  • Έργα ορεινής υδρονομίας (κορμοδέματα, σανιδότοιχοι) για τη συγκράτηση των εδαφών και την πρόληψη πλημμυρών, με προτεραιότητα στη φυσική αναγέννηση των καμένων εκτάσεων.

Β. Θεσμική θωράκιση & διοίκηση περιοχών Natura 2000 (30% των πόρων)

• Ολοκλήρωση Θεσμικού Πλαισίου:
  • Χρηματοδότηση για την ταχεία ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ), των Προεδρικών Διαταγμάτων και των Διαχειριστικών Σχεδίων.
• Επαναλειτουργία & Ενίσχυση Φορέων Διαχείρισης:
  • Διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών με επαρκές επιστημονικό προσωπικό και προσωπικό φύλαξης.
• Δίκτυο Παρακολούθησης Βιοποικιλότητας:
  • Εγκατάσταση εθνικού δικτύου παρακολούθησης ειδών και οικοτόπων.

Γ. Προστασία Υδάτων, Ακτών & Θαλάσσια Πάρκα (25% των πόρων)

• Αποκατάσταση Ρεμάτων & Υγροτόπων:
  • Έργα οικολογικής αποκατάστασης σε εκβολές ποταμών, μικρούς υγροτόπους και οριοθετήσεις φυσικών κοιτών ρεμάτων.
• Νέες Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ):
  • Θεσμοθέτηση και χαρτογράφηση νέων θαλάσσιων πάρκων, με εξοπλισμό πλωτών μέσων φύλαξης και επιτήρησης σε συνεργασία με τις τοπικές αλιευτικές κοινότητες.
• Προστασία Παράκτιας Ζώνης:
  • Δράσεις αποκατάστασης αμμοθινών και απομάκρυνσης παράνομων κατασκευών από τις ακτές.

3.2.5.γ. Οικονομική & κοινωνική ανταποδοτικότητα

• Δραστική μείωση κόστους καταστροφών: Η επένδυση 1 ευρώ στην πρόληψη στο δάσος γλιτώνει τουλάχιστον 7-10 ευρώ σε καταστολή, αποζημιώσεις πληγέντων, αναστηλώσεις υποδομών και απώλειες τουριστικών/αγροτικών εισοδημάτων.
• Δημοσιονομική ορθολογικότητα: Το πλάνο δεν επιβαρύνει τον τακτικό προϋπολογισμό, καθώς αξιοποιεί πόρους που σήμερα μένουν αναξιοποίητοι στο Πράσινο Ταμείο ή σπαταλώνται σε αμφιβόλου ποιότητας εργολαβίες του ΕΣΠΑ.

 

 

 

3.3. Δημογραφική αναζωογόνηση και παραγωγική ανασυγκρότηση υπαίθρου

3.3.1. Δημογραφική αναζωογόνηση, ανάσχεση της αστυφιλίας & αντιμετώπιση του Brain Drain

Στον 21ο αιώνα, η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική δημογραφική καμπή, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός οδεύει σταδιακά προς την κορύφωση και τη μεταγενέστερη συρρίκνωσή του. Η δραματική υποχώρηση των δεικτών γονιμότητας κάτω από το όριο αναπλήρωσης (2,1 παιδιά ανά γυναίκα) αποτελεί πλέον καθολικό φαινόμενο για τις περισσότερες αναπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες, μετατοπίζοντας το παγκόσμιο ενδιαφέρον από την απειλή του “υπερπληθυσμού” στους κινδύνους της δημογραφικής γήρανσης και της έλλειψης εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, καταγράφονται οξύτατες γεωγραφικές ανισότητες: ενώ η Ευρώπη και η Ανατολική Ασία βιώνουν ήδη δημογραφική συρρίκνωση, η Υποσαχάρια Αφρική συνεχίζει να καταγράφει υψηλούς ρυθμούς αύξησης. Η ανισομερής αυτή εξέλιξη ανακατανέμει το γεωπολιτικό και οικονομικό βάρος μεταξύ των ηπείρων, τροφοδοτεί νέες μεταναστευτικές πιέσεις και καθιστά τη δημογραφική αναζωογόνηση κρίσιμη προτεραιότητα για τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.

Στην Ελλάδα, το δημογραφικό πρόβλημα, η υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα (αστυφιλία) και η διαρροή εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό (brain drain) συνιστούν μια πολυεπίπεδη υπαρξιακή κρίση για τη χώρα. Το ισχύον συγκεντρωτικό και αναπτυξιακά ανισοβαρές μοντέλο έχει οδηγήσει στην ερήμωση της ελληνικής περιφέρειας, την περιβαλλοντική και πολεοδομική ασφυξία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, καθώς και στην κοινωνική απελπισία των νέων ανθρώπων.

Για την Πολιτική Οικολογία, η αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν είναι ζήτημα συντηρητικών ή καταναγκαστικών πολιτικών, αλλά αποτέλεσμα μιας συνεκτικής στρατηγικής κοινωνικής δικαιοσύνης, τοπικής αυτονομίας, ισότητας και δημιουργίας προοπτικών αξιοπρεπούς διαβίωσης στην περιφέρεια, με τη δημιουργία υλικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνθηκών που επιτρέπουν στα άτομα να δημιουργήσουν οικογένεια χωρίς το άγχος της οικονομικής και εργασιακής επισφάλειας. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι η δημογραφική αναζωογόνηση, ιδιαίτερα στις μειονεκτικές και ορεινές περιοχές, απαιτεί μια προοδευτική, θεσμοθετημένη και ελεγχόμενη μεταναστευτική πολιτική.

Α. Στήριξη της οικογένειας

• Γενναία αύξηση & ίση κατανομή αδειών μητρότητας και πατρότητας: Εξίσωση και επέκταση των αδειών φροντίδας και στους δύο γονείς, με μη μεταβιβάσιμους μήνες αποκλειστικά για τον πατέρα (κατά το επιτυχημένο σκανδιναβικό και γερμανικό μοντέλο Elterngeld), ώστε να σπάσει η έμφυλη ανισότητα στην φροντίδα των παιδιών και την αγορά εργασίας. Πλήρης προστασία από την απόλυση και διευκόλυνση της επιστροφής στην εργασία με ευέλικτα, αλλά προστατευμένα ωράρια.
• Η προσχολική αγωγή αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα κάθε παιδιού και αναπόσπαστο τμήμα της δημόσιας παιδείας, όχι ατομική ευθύνη ή εμπόρευμα. Απορρίπτουμε τη λογική των αποσπασματικών επιδομάτων (vouchers) και των πρόχειρων λύσεων που μετακυλίουν το βάρος της φροντίδας στις οικογένειες ή σε υποστελεχωμένες ιδιωτικές δομές. Στόχος μας είναι η δημιουργία ενός αμιγώς δημόσιου, δωρεάν και καθολικού συστήματος προσχολικής αγωγής και φροντίδας, προσβάσιμου σε όλα τα παιδιά έως την εγγραφή τους στην υποχρεωτική εκπαίδευση.

Προτείνουμε:

Καθολική πρόσβαση σε ποιοτικές δημόσιες υποδομές φροντίδας: Δημιουργία νέων σύγχρονων, βιοκλιματικών δημοτικών και δημόσιων βρεφονηπιακών σταθμών και ΚΔΑΠ με πλήρη κάλυψη των αναγκών σε κάθε δήμο της χώρας, με διευρυμένο ωράριο που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες, εξαλείφοντας τις λίστες αναμονής. Θεσμοθέτηση κινήτρων και υποχρεωτικών προδιαγραφών για τη δημιουργία ΚΔΑΠ και βρεφονηπιακών σταθμών εντός μεγάλων δημόσιων οργανισμών, νοσοκομείων, πανεπιστημίων και επιχειρηματικών πάρκων, διευκολύνοντας την καθημερινότητα των εργαζόμενων γονέων.

Εξασφάλιση αναλογίας παιδαγωγών-παιδιών βάσει των διεθνών επιστημονικών προτύπων. Υποχρεωτική πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού (παιδαγωγοί ειδικής αγωγής, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί) σε όλους τους σταθμούς. Δωρεάν, υγιεινή και ποιοτική διατροφή για όλα τα παιδιά, βασισμένη σε τοπικά και βιολογικά προϊόντα.

Κατάργηση των ελαστικών σχέσεων εργασίας στον χώρο της προσχολικής αγωγής. Μονιμοποίηση του συμβασιούχου προσωπικού και διασφάλιση ενιαίων μισθολογικών και επαγγελματικών δικαιωμάτων για όλες και όλους τους εργαζόμενους του κλάδου.

Θεσμός «Παιδαγωγικών Επιμελητών/τριών» (Δημόσια Κατ’ Οίκον Φροντίδα): Ο θεσμός της κατ’ οίκον φροντίδας αναμορφώνεται ριζικά. Μετατρέπεται από ιδιωτική/αγοραία υπηρεσία σε συμπληρωματική δημόσια δομή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι Παιδαγωγικοί Επιμελητές/τριες εντάσσονται στο μόνιμο προσωπικό των Δήμων με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα, παρέχοντας εξειδικευμένη φροντίδα αποκλειστικά σε α) παιδιά με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές/ιατρικές ανάγκες που απαιτούν εξατομικευμένη υποστήριξη στο σπίτι και β) οικογένειες σε απομονωμένες, ορεινές ή νησιωτικές περιοχές μέχρι την ολοκλήρωση και λειτουργία σταθερών δημόσιων υποδομών.

• Πρόσβαση σε προσιτή κατοικία: Δημιουργούμε Δημόσιο Αποθεματικό Κοινωνικής Κατοικίας και θέτουμε αυστηρούς περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση (Airbnb), ώστε να εξασφαλιστεί η στεγαστική αποκατάσταση των νέων ζευγαριών (βλ. και σχετικά κεφάλαια).

Β. Ανάσχεση της αστυφιλίας & αποκέντρωση με όρους οικολογικής ισορροπίας

• Ισότιμη πρόσβαση σε Δημόσια Αγαθά: Διασφαλίζουμε την ποιότητα ζωής στην ύπαιθρο μέσω της παροχής ποιοτικών δημόσιων συγκοινωνιών, ισχυρών δομών υγείας, γρήγορου ίντερνετ και προστασίας των επαρχιακών σχολείων ως πυρήνων κοινωνικής επιβίωσης.
• Κίνητρα επανάχρησης οικισμών: Παρέχουμε ισχυρά πολεοδομικά και φορολογικά κίνητρα για την επανάχρηση εγκαταλελειμμένων και παραδοσιακών οικισμών στην ύπαιθρο, βάζοντας τέλος στην άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση.

• Κατάργηση αντικινήτρων: Κατάργηση του άδικου οριζόντιου τεκμαρτού εισοδήματος που ερημώνει τα χωριά κλείνοντας τα μικρά καταστήματα/καφενεία.

• Αγροτικές Οικο-κοινότητες (Ecovillages): Θεσπίζουμε πλαίσιο παραχώρησης σχολάζουσας δημόσιας γης σε συλλογικά οικολογικά εγχειρήματα και νέους καλλιεργητές.

Γ. Αναστροφή του Brain Drain σε Brain Gain (Κοσμο-τοπικισμός & Πράσινη Καινοτομία)

• Ανοιχτά εργαστήρια & Κοσμο-τοπική Οικονομία: Δημιουργούμε τοπικά εργαστήρια παραγωγής και καινοτομίας (FabLabs, όπως οι Tzoumakers) συνδεδεμένα με την παγκόσμια ανοιχτή γνώση, επιτρέποντας σε εξειδικευμένους νέους επιστήμονες να εργάζονται και να δημιουργούν στην περιφέρεια.
• Διασύνδεση έρευνας με την Πράσινη Οικονομία: Διοχετεύουμε πόρους στην πράσινη και ψηφιακή καινοτομία, τις τεχνολογίες ΑΠΕ, την κυκλική μεταλλουργία, τη βιο-οικονομία και την αγροοικολογία, δημιουργώντας ποιοτικές, μόνιμες και υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
• Δημοκρατία στους χώρους εργασίας & αξιοπρέπεια: Επαναφέρουμε τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, αυξάνουμε τον κατώτατο μισθό και προωθούμε τη σταδιακή εφαρμογή του 35ώρου / 4ήμερου χωρίς περικοπή αποδοχών, καθιστώντας την εγχώρια αγορά εργασίας ελκυστική για το επιστημονικό δυναμικό της διασποράς.

Δ. Κοινωνική και εργασιακή ένταξη μεταναστευτικού δυναμικού

Η αναζωογόνηση της υπαίθρου απαιτεί την άμεση κοινωνική και εργασιακή ένταξη μεταναστευτικού δυναμικού. Θεσμοθετούμε την “Πράσινη Κάρτα Αγροτικής & Περιβαλλοντικής Εργασίας” για τη νομιμοποίηση και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη όσων εργάζονται στον πρωτογενή τομέα. Παράλληλα, δημιουργούμε Δημοτικά Προγράμματα Κοινωνικής Στέγης στην ύπαιθρο με ανακαίνιση κενών κτιρίων και επιδότηση μόνιμης κατοικίας για οικογένειες μεταναστών, συνδέοντας την παραμονή στην περιφέρεια με κίνητρα ταχύτερης πρόσβασης στην ιθαγένεια (βλ. και κεφάλαιο 3.14).

 

3.3.2. Παραγωγική ανασυγκρότηση της υπαίθρου

Η παραγωγική ανασυγκρότηση του πρωτογενή τομέα απαιτεί μια ριζική συνθετική προσέγγιση. Η παραδοσιακή πολιτική, από φόβο για το πολιτικό κόστος, στηρίζει την υδροβόρα και επιβαρυντική βιομηχανική γεωργία (π.χ. βαμβάκι, εντατική μηδική) και ανακυκλώνει καταστροφικές υποσχέσεις για φαραωνικά έργα (όπως η εκτροπή του Αχελώου). Απέναντι στη βαθιά αντίφαση μεταξύ της αλόγιστης οικονομικής μεγέθυνσης και της εξάντλησης των φυσικών πόρων, προτάσσουμε ένα νέο κοινωνικό και οικολογικό συμβόλαιο για την ύπαιθρο: μια πρόταση που συνδέει τα όρια των οικοσυστημάτων με την προστασία του μικρού καλλιεργητή, τη δικαιοσύνη και την τροφική κυριαρχία.

Για την επίτευξη αυτής της συστημικής αλλαγής, προτείνουμε:

1. Στήριξη του μικρού κλήρου, νομική θωράκιση & Τράπεζα Γης

• Δίκαιη ανακατανομή της ΚΑΠ: Εφαρμογή της αναδιανεμητικής ενίσχυσης υπέρ της βιώσιμης οικογενειακής γεωργίας και του μικρού κλήρου, σε αντίθεση με τη σημερινή πολιτική που ευνοεί τις μεγάλες καθετοποιημένες επιχειρήσεις.
• Ενίσχυση νέων αγροτών: Παροχή αφορολόγητου ορίου και απαλλαγών για νέους αγρότες κατά την πρώτη τριετία δραστηριοποίησης.
• Ψηφιακό Μητρώο & Δημόσια Τράπεζα Γης: Δημιουργία εργαλείων για την αξιοποίηση των διευρυνόμενων σχολαζουσών γαιών, επιτρέποντας τη συνένωση ή ενοικίασή τους σε νέους αγρότες για την αποτροπή της διάβρωσης και της εγκατάλειψης του εδάφους.
• Αγροτικοί Συνεταιρισμοί Νέου Τύπου: Στήριξη δημοκρατικών, οριζόντιων συνεταιριστικών σχημάτων, μακριά από τον κρατικοδίαιτο κομματισμό του παρελθόντος, με διαφάνεια στα οικονομικά και κυκλική διαχείριση των αποβλήτων τους.
• Νομική & τοπογραφική συνδρομή: Θέσπιση δωρεάν δημοτικών δομών υποστήριξης για το Κτηματολόγιο, ώστε να μην χάσουν τη γη τους οι μικροκαλλιεργητές που κατείχαν εκτάσεις μέσω χρησικτησίας.
• Ανασχέση του Brain Drain & επιστημονική υποστήριξη: Δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης στην περιφέρεια (γεωπόνοι, περιβαλλοντικοί επιστήμονες, τεχνολόγοι τροφίμων) για την επιστημονική υποστήριξη της αγροοικολογικής μετάβασης, παρέχοντας κίνητρα επιστροφής στους νέους επιστήμονες.

2. Οικολογικός αναπροσανατολισμός: Αγροδασοκομία, Βιολογική Γεωργία & Κλωστική Κάνναβη

• Μετάβαση στην Αγροδασοκομία: Εγκατάλειψη της ευάλωτης μονοκαλλιέργειας (όπως αποδείχθηκε στη Θεσσαλία) και προώθηση της ταυτόχρονης καλλιέργειας δέντρων, γεωργικών προϊόντων και βοσκοτόπων για συγκράτηση του νερού και προστασία από τη διάβρωση.
• Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης & Νομαδική Κτηνοτροφία: Ανασυγκρότηση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας ώστε να λειτουργεί ως φυσική ασπίδα κατά των δασικών πυρκαγιών.
• Καλλιέργεια Βιομηχανικής Κάνναβης: Άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων για την κλωστική βιομηχανική κάνναβη —ένα στρατηγικό, ανεπαίσθητης υδατικής απαίτησης φυτό χωρίς ανάγκη για φυτοφάρμακα, που τροφοδοτεί την εγχώρια κλωστοϋφαντουργία και τα οικολογικά δομικά υλικά (κανναβόσκυρο).
• Εξυγίανση του ΟΠΕΚΕΠΕ & Βιολογικά Προϊόντα: Μετατροπή της χώρας σε ευρωπαϊκό πρότυπο βιολογικών προϊόντων, με άμεση εξυγίανση του ΟΠΕΚΕΠΕ, τερματισμό του πελατειακού συστήματος, ψηφιακό έλεγχο και εξάλειψη των ευρωπαϊκών προστίμων που επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό.

3. Αυθεντικός αγροτουρισμός & τοπική ταυτότητα

• Σύνδεση Πρωτογενούς Τομέα & Πολιτισμού: Απομακρυνόμαστε από το μοντέλο του μαζικού υπερτουρισμού και της τσιμεντοποίησης.
• Επισκέψιμα κτήματα & γαστρονομία: Ενίσχυση των επισκέψιμων αγροκτημάτων, διασύνδεση των συνεταιρισμών με την τοπική εστίαση και καρπωση της υπεραξίας του προϊόντος απευθείας από τον παραγωγό.

4. Αγροτικές οικο-κοινότητες (Ecovillages)

• Θεσμικό πλαίσιο για οικο-κοινότητες: Παραχώρηση σχολάζουσας δημόσιας γης σε συλλογικά εγχειρήματα (με βάση τα πρότυπα του Παγκόσμιου Δικτύου Ecovillages – GEN), με θεσμοθέτηση νομικού πλαισίου κοινωνικής οικονομίας και εξασφάλιση ενεργειακής αυτονομίας μέσω μικρών ΑΠΕ/Ενεργειακών Κοινοτήτων.

 

 

 

3.4. Βιώσιμη οικονομία, κυκλικότητα & κοινωνική δικαιοσύνη

Η ελληνική οικονομία μαστίζεται από δομικές στρεβλώσεις: υπερεξάρτηση από την κατανάλωση και τον μαζικό τουρισμό, χαμηλά ποσοστά πράσινης απασχόλησης, συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα, υπέρογκη ενεργειακή ένταση ανά μονάδα ΑΕΠ, ολιγοπωλιακές δομές και μια πρωτοφανή ερήμωση της περιφέρειας.

Επιδιώκουμε έναν ριζικό επαναπροσανατολισμό της οικονομίας, μακριά από τη λογική του παραγωγισμού και της αέναης ποσοτικής μεγέθυνσης. Απορρίπτουμε το ΑΕΠ ως μοναδικό ή κύριο δείκτη ευημερίας και προόδου, καθώς η αλόγιστη, ποσοτική οικονομική μεγέθυνση εξαντλεί τους φυσικούς πόρους και διευρύνει τις ανισότητες. Η μετάβαση προς μια οικονομία πλήρους απομεγέθυνσης είναι μια μακροπρόθεσμη διαδικασία που θα ολοκληρωθεί από τις μελλοντικές γενιές. Σήμερα, η πρότασή μας εστιάζει στην ποιοτική αναδιοργάνωση της παραγωγής: αποαναπτύσσουμε τους καταστροφικούς τομείς και επενδύουμε στους τομείς που εγγυώνται την κοινωνική και περιβαλλοντική ανθεκτικότητα.

Τομείς σε τροχιά αποανάπτυξης – συρρίκνωσης: α) εξόρυξη, διύλιση και χρήση ορυκτών καυσίμων, β) μοντέλα υπερκατανάλωσης, πλαστικών μιας χρήσης και προϊόντων με ενσωματωμένη τεχνητή παλαίωση, γ) Βιομηχανική/εντατική κτηνοτροφία και αλόγιστη χρήση χημικών εισροών, δ) ανεξέλεγκτη, γιγαντωμένη δομική δραστηριότητα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και κορεσμένους τουριστικούς προορισμούς.

Τομείς σε τροχιά πράσινης ανασυγκρότησης: α) ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (υπό δημοκρατικό και τοπικό έλεγχο) και τεχνολογίες αποθήκευσης, β) ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, δημόσιες μεταφορές και μέσα σταθερής τροχιάς, γ) βιολογική γεωργία, αγροοικολογία και τοπική μεταποίηση, δ) οικονομία της φροντίδας (Υγεία, Παιδεία, Προσχολική Αγωγή), επισκευαστικός τομέας, επανάχρηση και κυκλική οικονομία.

Η προσέλκυση ξένων επενδύσεων και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας επαναπροσδιορίζονται ριζικά. Θέτουμε αυστηρά οικολογικά και κοινωνικά ρήτρες για ποιοτικές Άμεσες Ξένες Επενδύσεις. Δεν καλωσορίζουμε κεφάλαια που επιζητούν φθηνή εργασία, περιβαλλοντική απορρύθμιση ή κερδοσκοπία στην ακίνητη περιουσία. Επιζητούμε επενδύσεις που φέρνουν πράσινη τεχνογνωσία, ενισχύουν την εγχώρια προστιθέμενη αξία και σέβονται τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Η ανταγωνιστικότητα της χώρας δεν στηρίζεται στη συμπίεση των μισθών ή στη λεηλασία της φύσης, αλλά στην υψηλή ενεργειακή αποδοτικότητα, την ποιότητα των προϊόντων, την καινοτομία, την ψηφιοποίηση και την ανθεκτικότητα των υποδομών της απέναντι στην κλιματική κρίση.

 

3.4.1. Πράσινος μετασχηματισμός στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα

• Μετασχηματισμός μικρομεσαίων (ΜΜΕ) & οικογενειακών επιχειρήσεων: Ενίσχυση των διαδικασιών μετασχηματισμού των ΜΜΕ σε κυκλικά, κοινοτικά μοντέλα παραγωγής με κίνητρα σταδιακής μετάβασης σε μορφές Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (ΚΑΛΟ).
• Τομείς αιχμής: Προτεραιότητα στη βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, τον οικοτουρισμό, τις ενεργειακές αναβαθμίσεις-ανακαινίσεις κτιρίων, τις πράσινες και ψηφιακές τεχνολογίες, την περιβαλλοντική εκπαίδευση και την κοινωνική φροντίδα.
• Μεταρρύθμιση στη Δημόσια Διοίκηση: Απλοποίηση διαδικασιών, επαρκής στελέχωση ελεγκτικών υπηρεσιών και ταχύτερη, διαφανής απονομή δικαιοσύνης για την πάταξη της αυθαιρεσίας στην αγορά.

 

3.4.2. Βιομηχανικός μετασχηματισμός & ενεργειακές απαιτήσεις

Η απεξάρτηση της βιομηχανίας από τα ορυκτά καύσιμα αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη στρατηγική αυτονομία και την κλιματική ουδετερότητα της Ευρώπης.

Αναγνωρίζουμε ότι η αδιάκοπη τροφοδοσία μιας ενεργοβόρας, πρωτογενούς βαριάς βιομηχανίας δεν έχει το δικαίωμα να εξαναγκάσει σε μια αλόγιστη εξάπλωση των ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές, κορυφογραμμές και παραγωγική γη της Ελλάδας. Η διατήρηση της βαριάς μεταλλουργίας στο σημερινό της μέγεθος απαιτεί ενεργειακούς πόρους που υπερβαίνουν τα φέροντα οικολογικά όρια της χώρας. Γι’ αυτό τον λόγο, το μοντέλο της ανεξέλεγκτης βαριάς βιομηχανίας θα πρέπει να εγκαταλειφθεί και να προταχθεί ο ποιοτικός μετασχηματισμός και η λελογισμένη συρρίκνωση του κλάδου.

Ωστόσο, παραμένει το δίλημμα: πώς μπορεί να διατηρηθεί η παραγωγική κυριαρχία της χώρας χωρίς την ακύρωση των κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων; Το ρίσκο της διαρροής άνθρακα (carbon leakage) και της εξάρτησης από τρίτες χώρες για υλικά απαραίτητα στην ίδια την πράσινη μετάβαση (π.χ. χάλυβας για σιδηροδρόμους, αλουμίνιο για ΑΠΕ) είναι απόλυτα πραγματικό.

Για να επιλυθεί αυτή η αντίφαση, οφείλουμε να εγκαταλείψουμε την έννοια της «γενικής/οριζόντιας συρρίκνωσης» της βαριάς βιομηχανίας και να υιοθετήσουμε ένα μοντέλο «στοχευμένης παραγωγικής εξειδίκευσης και κλειστών βρόχων»:

1. Διαχωρισμός «πρωτογενούς παραγωγής» από την «παραγωγή στρατηγικού σκοπού»

• Η εγχώρια παραγωγή αλουμινίου και χάλυβα δεν είναι δυνατόν να συρρικνωθεί τυφλά. Υπολογίζονται οι ελάχιστες απαιτούμενες ποσότητες που χρειάζεται η χώρα για τις εγχώριες υποδομές της πράσινης μετάβασης (δίκτυο σιδηροδρόμων, ενεργειακά δίκτυα, ανακαινίσεις, ΑΠΕ) και η παραγωγή καλύπτει κατά προτεραιότητα αυτές τις ανάγκες.
• Αυτό που συρρικνώνεται είναι η εντατική παραγωγή που προορίζεται για αλόγιστες εξαγωγές με τεράστιο ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος για τη χώρα.

2. Πράσινος ηλεκτρισμός με «Σύμβαση Κοινωνικής Ανταποδοτικότητας»

• Προτεραιότητα στην εγχώρια βιομηχανία: Η βαριά βιομηχανία λαμβάνει πράσινη ενέργεια κατά προτεραιότητα (μέσω μακροχρόνιων PPAs με σταθερό κόστος), αλλά υπό αυστηρούς όρους.
• Ανταποδοτικά Κριτήρια: Η βιομηχανία δεσμεύεται σε:
  1. Σταδιακή αποανθρακοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας (π.χ. χρήση πράσινου υδρογόνου αντί για ορυκτά καύσιμα στη μεταλλουργία).
  2. Παραγωγή αποκλειστικά υψηλής προστιθέμενης αξίας και στρατηγικής σημασίας υλικών για τις δημόσιες υποδομές.

3. Κυκλική μεταλλουργία

• Δευτερογενής παραγωγή ως πρώτη ύλη: Η κυκλική μεταλλουργία δεν είναι απλώς «ανακύκλωση», αλλά στρατηγική υποκατάστασης της πρωτογενούς εξόρυξης. Η παραγωγή ανακυκλωμένου αλουμινίου απαιτεί 95% λιγότερη ενέργεια σε σχέση με την πρωτογενή παραγωγή από βωξίτη.
• Υποχρεωτικά ποσοστά ανακυκλωμένου περιεχομένου: Επιβολή νομικού πλαισίου που υποχρεώνει όλα τα δημόσια έργα και τις πράσινες υποδομές να χρησιμοποιούν ελάχιστο ποσοστό 60-80% ανακυκλωμένου εγχώριου χάλυβα και αλουμινίου.

4. Στρατηγικός σχεδιασμός «μείωσης της ζήτησης»

• Μείωση της συνολικής ζήτησης υλικών: Η απομεγέθυνση εφαρμόζεται στον σχεδιασμό των υποδομών, όχι στην ποιότητά τους. Για παράδειγμα, η στροφή από τα ιδιωτικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα (που απαιτούν τεράστιες ποσότητες αλουμινίου/μετάλλων ανά άτομο) στα Μέσα Σταθερής Τροχιάς μειώνει τη συνολική ζήτηση μετάλλων της χώρας κατά 60-70%.

 

3.4.3. Κυκλική οικονομία & οικολογική διαχείριση απορριμμάτων

Οι φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι, όμως η ασκούμενη κυβερνητική πολιτική συνεχίζει να αντιμετωπίζει τα απορρίμματα με όρους εργολαβικού κέρδους και περιβαλλοντικού υποβιβασμού. Η Ελλάδα παραμένει δραματικά πίσω στους ευρωπαϊκούς στόχους, με τα ποσοστά πραγματικής ανακύκλωσης να παραμένουν καθηλωμένα κοντά στο 20%, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των αποβλήτων οδηγείται ανεπεξέργαστη σε ανεξέλεγκτες ή κορεσμένες χωματερές (ΧΥΤΑ).

Αντί για έναν ουσιαστικό σχεδιασμό με διαλογή στην πηγή, η πολιτική ηγεσία επέλεξε να «θάψει» την ανακύκλωση μέσω δύο καταστροφικών κατευθύνσεων:

1. Το Σκάνδαλο των «Σπιτιών Ανακύκλωσης»: Προωθήθηκαν δαπανηρές, αμφιβόλου αποτελεσματικότητας και υπερκοστολογημένες υποδομές («σπιτάκια ανακύκλωσης»). Το μοντέλο αυτό, αντί να εκπαιδεύσει την κοινωνία σε ένα διαφανές σύστημα διαλογής ανά γειτονιά, εξελίχθηκε σε ένα τεράστιο οικονομικό και θεσμικό σκάνδαλο. Απορρόφησε πολύτιμους κοινοτικούς και δημοτικούς πόρους, προσφέροντας ελάχιστη έως μηδαμινή καθαρή ανάκτηση υλικών, ενώ παράλληλα αποπροσανατόλισε τους πολίτες από την ουσιαστική διαλογή.
2. Η Εξάπλωση της Καύσης Απορριμμάτων: Μπροστά στην πλήρη αποτυχία επίτευξης των στόχων ανακύκλωσης, η κυβέρνηση προκρίνει την πιο επικίνδυνη «εύκολη λύση»: την καύση των σκουπιδιών (RDF/SRF). Η πρακτική αυτή δεν περιορίζεται πλέον τοπικά (όπως στη βαριά επιβαρυμένη περιοχή του Βόλου με την ΑΓΕΤ-Calcinor), αλλά επεκτείνεται συστηματικά σε ολόκληρο το δίκτυο της τσιμεντοβιομηχανίας στην επικράτεια. Η μετατροπή των τσιμεντοβιομηχανιών σε ανεξέλεγκτους αποτεφρωτήρες σκουπιδιών εκλύει επικίνδυνους ρύπους (διοξίνες, φουράνια, βαρέα μέταλλα), απειλεί τη δημόσια υγεία και καταστρέφει πολύτιμες πρώτες ύλες που θα έπρεπε να επαναχρησιμοποιούνται, καταστρέφοντας κάθε έννοια κυκλικής οικονομίας.

Η δική μας πρόταση συνιστά ριζική ανατροπή αυτού του μοντέλου, θέτοντας ως προτεραιότητα τη μείωση, τη διαλογή στην πηγή και την πλήρη αξιοποίηση των υλικών.

Α. Διαλογή στην πηγή & εναλλακτική διαχείριση

• Υποχρεωτική διαλογή στην πηγή (14 Ρεύματα): Εγκατάλειψη των αποτυχημένων πολυδάπανων «σπιτιών» και άμεση εφαρμογή συστήματος προσβάσιμης, χωριστής συλλογής σε κάθε γειτονιά με διακριτούς κάδους για 14 ρεύματα υλικών (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί, υφάσματα, επικίνδυνα οικιακά κ.ά.).
• «Καφέ Κάδος» & παραγωγή εδαφοβελτιωτικού: Πλήρης και καθολική ανάπτυξη δικτύου συλλογής οργανικών αποβλήτων (αποφάγια, κλαδέματα). Παραγωγή εδαφοβελτιωτικού (κομπόστ) υψηλής ποιότητας, με δωρεάν διανομή στους δημότες, επιδοτούμενα προγράμματα οικιακής/συνοικιακής κομποστοποίησης και δημοτικές μονάδες επεξεργασίας.
• Εφαρμογή της Αρχής «Πληρώνω Όσο Πετάω»: Δίκαιη διαβάθμιση των δημοτικών τελών καθαριότητας. Τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις που ανακυκλώνουν και μειώνουν τα απορρίμματά τους θα απολαμβάνουν σημαντικές ελαφρύνσεις, ενώ η χρέωση θα υπολογίζεται με βάση τον πραγματικό όγκο των σύμμεικτων/μη ανακυκλώσιμων απορριμμάτων.
• Ειδικά ρεύματα & διευρυμένη ευθύνη παραγωγού: Επέκταση της υποχρεωτικής συλλογής μαγειρικών λαδιών από την εστίαση/ξενοδοχεία και αυστηρή εφαρμογή της «Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού» για ειδικά απόβλητα (ελαστικά, ορυκτέλαια, μπάζα/ΑΕΚΚ, ηλεκτρικές συσκευές, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά πάνελ).
• Κοινωνική & Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ): Θεσμική και χρηματοδοτική ενίσχυση Συνεταιρισμών και εγχειρημάτων ΚΑΛΟ, τα οποία θα αναλαμβάνουν τη συλλογή, επιδιόρθωση, ανάκτηση και επαναπροώθηση υλικών στην αγορά, δημιουργώντας πράσινες, τοπικές θέσεις εργασίας με κοινωνικό όφελος.

Β. Οριστικό τέλος σε ταφή & καύση

• Απαγόρευση καύσης & σταδιακό τέλος στην ταφή (ΧΥΤΑ):
• Θεσμοθέτηση καθολικής απαγόρευσης της καύσης αστικών απορριμμάτων και των παραγώγων τους (RDF/SRF), τόσο σε εξειδικευμένες μονάδες όσο και στις τσιμεντοβιομηχανίες της χώρας (Βόλος, Αττική, Εύβοια, Θεσσαλονίκη κ.ά.).
• Σταδιακός, δεσμευτικός σχεδιασμός για την πλήρη κατάργηση της ταφής ανεπεξέργαστων αποβλήτων (ΧΥΤΑ) και την αποκατάσταση όλων των χωματερών.
• Ενίσχυση της κουλτούρας επισκευής & επαναχρησιμοποίησης: Θέσπιση κινήτρων (μειωμένος ΦΠΑ) για τον επισκευαστικό κλάδο, υποστήριξη Κέντρων Δημιουργικής Επαναχρησιμοποίησης Υλικών σε κάθε Δήμο, διοργάνωση ανταλλακτικών αγορών και χρηματοδοτική διαβάθμιση των επιχειρήσεων ανάλογα με την περιβαλλοντική τους απόδοση.
• Ανεξάρτητος ΕΟΑΝ & Τοπικά Σχέδια Διαχείρισης:
• Μετατροπή του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) σε μια πραγματικά ανεξάρτητη, αυστηρή και πλήρως στελεχωμένη Ελεγκτική Αρχή, απαλλαγμένη από εργολαβικές πιέσεις και συμφέροντα.
• Υποχρεωτική εκπόνηση και εφαρμογή Ολοκληρωμένων Σχεδίων Εναλλακτικής Διαχείρισης Αποβλήτων σε κάθε Δήμο, με αυστηρούς, δεσμευτικούς και ποσοτικά ελεγχόμενους στόχους ανάκτησης.

 

3.4.4. Κοινωνική & Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ)

Η Κοινωνική Οικονομία αποτελεί τον 3ο ισότιμο πυλώνα του παραγωγικού μας μοντέλου. Στοχεύουμε στην αύξηση της συμμετοχής της στο ΑΕΠ μέσω της απελευθέρωσής της από πελατειακές λογικές:

• Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ΚΑΛΟ: Διαβούλευση με τους φορείς, κωδικοποίηση και απλοποίηση της νομοθεσίας, και θεσμική στήριξη όλων των συνεταιριστικών μορφών (παραγωγικοί, καταναλωτικοί, ενεργειακοί συνεταιρισμοί).
• Διαφάνεια & Πόροι: Αξιοκρατική διαχείριση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.
• Πράσινες & Κοινωνικές Δημόσιες Συμβάσεις: Υποχρεωτική ενσωμάτωση κοινωνικών και περιβαλλοντικών ρητρών στις προμήθειες του Δημοσίου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προς όφελος των φορέων ΚΑΛΟ.
• Πρόσβαση σε Ρευστότητα: Ίδρυση και ενίσχυση Συνεταιριστικών Τραπεζών και ειδικών ταμείων μικροπιστώσεων.

 

3.4.5. Αξιοπρεπής εργασία, πράσινες θέσεις & ισότητα

Η μετάβαση στην οικολογική και δίκαιη οικονομία είναι αλληλένδετη με τη διασφάλιση ποιοτικών, ασφαλών, συμπεριληπτικών και δίκαια αμειβόμενων θέσεων εργασίας:

• Πράσινες θέσεις εργασίας & δίκαιη μετάβαση: Στοχευμένες επενδύσεις στην πράσινη και ψηφιακή καινοτομία, στη διασύνδεση της έρευνας με την παραγωγή και την επαγγελματική κατάρτιση σε νέες πράσινες ειδικότητες, με μέριμνα για τη μετάβαση των εργαζομένων από ρυπογόνους τομείς.
• Μειωμένα ωράρια & ελεύθερος χρόνος: Σταδιακή προώθηση της μείωσης του χρόνου εργασίας (π.χ. 35ωρο / 4ήμερο) χωρίς περικοπή αποδοχών, με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας, την προστασία του ελεύθερου χρόνου και τη βελτίωση της σωματικής και ψυχικής ευημερίας των εργαζομένων.
• Αύξηση & αυτόματη αναπροσαρμογή μισθών: Άμεση αύξηση του κατώτατου μισθού για την κάλυψη του πραγματικού κόστους διαβίωσης και θεσμοθέτηση μηχανισμού αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής (ΑΤΑ) ανά εξάμηνο, με βάση τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ), τον πληθωρισμό στα είδη πρώτης ανάγκης και την εξέλιξη του διάμεσου εισοδήματος. Επαναφορά και ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ) ώστε να διασφαλίζεται η πραγματική αγοραστική δύναμη όλων των μισθωτών. Επαναφορά του 13^ου και 14^ου μισθού.
• Εργασιακά δικαιώματα, ελαφρύνσεις & κίνητρα: Μείωση της ασφαλιστικής επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας. Παροχή αφορολόγητου ποσού ανά θέση εργασίας για τις πρώτες 10-15 θέσεις κάθε μικρομεσαίας επιχείρησης. Μείωση 20% των εργοδοτικών εισφορών για νέες προσλήψεις και για τη διατήρηση/πρόσληψη εργαζομένων άνω των 60 ετών.
• Ένταξη γυναικών, νέων & κατάργηση διακρίσεων: Αυστηρή εφαρμογή της αρχής «ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας», φορολογικά κίνητρα για την ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης και καταπολέμηση της έμφυλης βίας/παρενοχλήσης στους χώρους εργασίας. Διεύρυνση των δημοσίων υποδομών φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων (δωρεάν βρεφονηπιακοί σταθμοί, ΚΔΑΠ) για μισθωτές, αυτοαπασχολούμενες και ελεύθερες επαγγελματίες. Ειδικά φορολογικά κίνητρα, απαλλαγή από τέλος επιτηδεύματος και χρηματοδοτικά εργαλεία για νέους επιτηδευματίες και νέους αγρότες κατά την πρώτη 3ετία δραστηριοποίησης.

 

3.4.6. Εγγυημένο Εισόδημα

Η διασφάλιση των μέσων διαβίωσης αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Απορρίπτουμε τη γραφειοκρατική τιμωρητικότητα και την υποαπασχόληση ως εργαλεία κοινωνικής πολιτικής. Στοχεύουμε στη σταδιακή οικοδόμηση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, το οποίο εγγυάται την αξιοπρεπή διαβίωση για όλες και όλους, ανεξάρτητα από την κατάσταση στην αγορά εργασίας.

Φάση 1 (άμεση εφαρμογή). Αναδιοργάνωση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ): Στην πρώτη φάση, προχωράμε στην άμεση αναδιοργάνωση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος ως μιας στοχευμένης κοινωνικής μεταβίβασης με διαφανή εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Δικαιούχοι του μέτρου είναι άνεργοι, υποαπασχολούμενοι, εργαζόμενοι με επισφαλείς σχέσεις εργασίας, καθώς και νοικοκυριά που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας. Το ύψος της ενίσχυσης αναπροσαρμόζεται στο 50% του κατώτατου μισθού για τον άμεσο δικαιούχο, προσαυξανόμενο για κάθε εξαρτώμενο μέλος, ώστε να καλύπτει το πραγματικό κόστος διαβίωσης. Παράλληλα, απλοποιούνται ριζικά οι γραφειοκρατικές διαδικασίες ένταξης, αυξάνονται τα περιουσιακά όρια και αποσυνδέεται πλήρως η καταβολή της ενίσχυσης από καταναγκαστικές μορφές χαμηλόμισθης ή κακοπληρωμένης εργασίας.

Φάση 2 (μακροπρόθεσμος στρατηγικός στόχος). Μετάβαση στο Καθολικό Βασικό Εισόδημα (UBI): Ο μακροπρόθεσμος στρατηγικός μας στόχος είναι η πλήρης μετάβαση στο πραγματικά Καθολικό Βασικό Εισόδημα (Universal Basic Income). Το UBI σχεδιάζεται ως ένα μέτρο ατομικό, καθολικό και άνευ όρων. Καταβάλλεται σε κάθε άτομο ξεχωριστά και όχι ανά νοικοκυριό, ενισχύοντας την προσωπική αυτονομία —ιδιαίτερα των γυναικών και των νέων— και χορηγείται σε όλους τους νόμιμους κατοίκους της χώρας χωρίς εισοδηματικά, περιουσιακά ή εργασιακά κριτήρια, ούτε την υποχρέωση συμμετοχής σε προγράμματα απασχόλησης. Η προετοιμασία αυτής της μετάβασης ξεκινά με πιλοτικά προγράμματα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όπως σε απομονωμένες περιοχές ή ζώνες μεταλιγνιτικής μετάβασης. Η χρηματοδότηση του UBI βασίζεται στη φορολόγηση της μεγάλης περιουσίας, των υπερκερδών στον τομέα της ενέργειας, της αυτοματοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης (Robot Tax), καθώς και των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών.

 

3.4.7. Δίκαιη & οικολογική φορολογική μεταρρύθμιση

Η φορολογία μετατρέπεται από καθαρά εισπρακτικό μηχανισμό σε εργαλείο κοινωνικής αναδιανομής και περιβαλλοντικής κατεύθυνσης:

• Ελάφρυνση των Ασθενέστερων & Μείωση Έμμεσων Φόρων: Δραστική μείωση των συντελεστών ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, βιολογικά τρόφιμα, πράσινες τεχνολογίες και είδη βρεφικής/γυναικείας φροντίδας.
• Φορολόγηση του Πλούτου: Αντικατάσταση του ΕΝΦΙΑ από έναν προοδευτικό Φόρο Μεγάλης Περιουσίας μέσω ενός καθολικού Περιουσιολογίου (με ισότιμη φορολογική μεταχείριση και για την εκκλησιαστική περιουσία).
• Προοδευτικότητα & Παταξη Φοροδιαφυγής: Ισχυρά προοδευτική κλίμακα φορολογίας εισοδήματος. Το αφορολόγητο όριο θα συνδέεται και με τα δηλωθέντα εισοδήματα της τελευταίας 10ετίας, επιβαρύνοντας αναλογικά όσους συστηματικά φοροδιαφεύγουν.
• Φορολόγηση Μερισμάτων: Κατάργηση της χαμηλής φορολόγησης (5%) στα διανεμόμενα κέρδη των Α.Ε. και επαναφορά αυξημένων συντελεστών.
• Πράσινοι Φόροι με Κοινωνική Επιστροφή: Επιβολή εισοδηματικά διαβαθμισμένων περιβαλλοντικών φόρων (π.χ. φόρος άνθρακα). Τα έσοδα θα επιστρέφουν απευθείας στην κοινωνία μέσω του Ταμείου Διαγενεακής Αλληλεγγύης και χρηματοδοτήσεων για την ενεργειακή μετάβαση των ευάλωτων νοικοκυριών.

 

3.4.8. Αντιμετώπιση της ακρίβειας, αισχροκέρδειας & προστασία του εισοδήματος

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα επίμονο και καταστροφικό κύμα ακρίβειας, το οποίο πλήττει τη χώρα δυσανάλογα εντονότερα σε σύγκριση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς «εισαγόμενο». Είναι το αποτέλεσμα δομικών παθογενειών της εγχώριας οικονομίας —όπως η ανεξέλεγκτη λειτουργία ολιγοπωλίων (ενέργεια, τράπεζες, εφοδιαστική αλυσίδα, supermarkets), η άδικη έμμεση φορολογία και η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα — σε συνδυασμό με ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον.

Οι πολεμικές σύρράξεις, η κερδοσκοπία στις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων και η εξελισσόμενη κλιματική κρίση χρησιμοποιούνται συχνά ως πρόσχημα για την επιβολή «πληθωρισμού απληστίας» (greedflation) και την αισχροκέρδεια στην ενέργεια και τα τρόφιμα. Για την Πολιτική Οικολογία, η καταπολέμηση της ακρίβειας απαιτεί ριζική ρήξη με τα κερδοσκοπικά καρτέλ, αποσύνδεση των βασικών αγαθών από τα παιχνίδια των χρηματιστηρίων και μετάβαση σε ένα διαφανές, βιώσιμο και κοινωνικά δίκαιο οικονομικό μοντέλο.

Α. Σπάσιμο των ολιγοπωλίων & πάταξη της αισχροκέρδειας

• Ουσιαστικός έλεγχος αγοράς & καρτέλ: Θεσμική και στελεχιακή ενίσχυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού και των ελεγκτικών μηχανισμών για την επιβολή αυστηρών προστίμων σε πρακτικές αισχροκέρδειας, τεχνητής διαμόρφωσης τιμών και προσυνεννοημένων προσφορών στην αγορά τροφίμων, καυσίμων και βασικών αγαθών.
• Κατάργηση της κερδοσκοπίας στην ενέργεια & τα βασικά αγαθά: Κατάργηση των κερδοσκοπικών μηχανισμών στην αγορά ενέργειας (όπως το Χρηματιστήριο Ενέργειας στην τρέχουσα μορφή του), επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των ηλεκτροπαραγωγών και εταιρειών εμπορίας, καθώς και αυστηρός έλεγχος στις κερδοσκοπικές πιέσεις που μεταφέρονται από τις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων στην εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα.
• Έκτακτη φορολόγηση υπερκερδών: Διαρκής και αυστηρή φορολόγηση των ουρανοκατέβατων κερδών (windfall profits) των ενεργειακών ομίλων, των διυλιστηρίων, των τραπεζών και των μεγάλων αλυσίδων τροφίμων, με άμεση επιστροφή των εσόδων στην κοινωνία μέσω στοχευμένων μέτρων στήριξης.

Β. Φορολογική ανακούφιση & δίκαιη αναδιανομή

• Μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά: Άμεση μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα πρώτης ανάγκης, στα είδη ατομικής υγιεινής και στα βιολογικά/τοπικά προϊόντα, καθώς και στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα για τις μεταφορές και τη θέρμανση.
• Τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας: Αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμακίων με βάση τον πραγματικό πληθωρισμό, ώστε να σταματήσει η «κρυφή φορολόγηση» που συρρικνώνει το διαθέσιμο εισόδημα μισθωτών και συνταξιούχων.
• Προστασία & αύξηση αγοραστικής δύναμης: Ουσιαστική αύξηση του κατώτατου μισθού με βάση τον πραγματικό δείκτη τιμών καταναλωτή και επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.

Γ. Ενεργειακή & Τροφική Αυτάρκεια / Τροφική Κυριαρχία

• Ενεργειακή φτώχεια & αυτοπαραγωγή: Χρηματοδότηση των νοικοκυριών για την τοποθέτηση οικιακών φωτοβολταϊκών, αντλιών θερμότητας και προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης («Εξοικονομώ»), ώστε να μειωθεί μόνιμα το κόστος ηλεκτρικού ρεύματος και θέρμανσης.
• Ενίσχυση της Τροφικής Κυριαρχίας & Βραχείες Αλυσίδες («Από το Χωράφι στο Πιάτο»): Αντιμετώπιση των επιπτώσεων των πολεμικών κρίσεων και της κλιματικής αλλαγής στην αγροτική παραγωγή μέσω της στήριξης της εγχώριας οικολογικής γεωργίας. Ενίσχυση ντόπιων παραγωγών και συνεταιρισμών με τη δημιουργία τοπικών αγορών χωρίς μεσάζοντες, μειώνοντας το τεράστιο μεταφορικό και κερδοσκοπικό κόστος που επιβαρύνει την αλυσίδα τροφίμων.
• Αποσύνδεση της διατροφικής αλυσίδας από τα ορυκτά καύσιμα: Μετάβαση σε αγροοικολογικές πρακτικές που μειώνουν την εξάρτηση της παραγωγής τροφής από τα ακριβά εισαγόμενα λιπάσματα, τα φυτοφάρμακα και την ενέργεια ορυκτής προέλευσης.

Δ. Στεγαστική ακρίβεια & προστασία της πρώτης κατοικίας

• Πλαφόν στις αυξήσεις ενοικίων: Επιβολή ανώτατου ορίου στις ετήσιες αυξήσεις των ενοικίων σε περιοχές με οξεία στεγαστική κρίση.
• Αυστηρός περιορισμός του Airbnb & της Golden Visa: Ρύθμιση της αγοράς βραχυχρόνιων μισθώσεων και κατάργηση των επενδυτικών προγραμμάτων που μετατρέπουν την κατοικία σε χρηματοπιστωτικό προϊόν, ώστε να απελευθερωθούν ακίνητα για μακροχρόνια ενοικίαση από ντόπιους κατοίκους και νέους.

 

3.4.9. Βιώσιμα δημόσια οικονομικά & προστασία των Συλλογικών Αγαθών

Απορρίπτουμε κατηγορηματικά την ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση των κοινών πόρων (νερό, αέρας, δάση, αιγιαλοί, δημόσιος χώρος). Τα δίκτυα δημόσιων συγκοινωνιών θεωρούνται επίσης θεμελιώδη κοινά αγαθά.

Υπερασπιζόμαστε την ισορροπία των δημόσιων οικονομικών χωρίς ανεξέλεγκτα ελλείμματα, αλλά απορρίπτουμε τη δογματική λιτότητα. Διεκδικούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο την εξαίρεση των πράσινων και κοινωνικών δημοσίων επενδύσεων από τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας.

1. Αρχή της δημοσιονομικής υπευθυνότητας & ισοσκελισμού

Απορρίπτουμε την ανεύθυνη παροχολογία και τους ισχυρισμούς περί «ανώδυνων» ή «μηδενικού κόστους» μεταρρυθμίσεων. Η ριζική πράσινη και κοινωνική μετάβαση απαιτεί γενναίους πόρους, οι οποίοι εξασφαλίζονται μέσα από μια πλήρως κοστολογημένη και δημοσιονομικά ισοσκελισμένη πρόταση, βασισμένη στην προοδευτική φορολογική ανακατανομή, την πάταξη της φοροδιαφυγής και την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.

2. Αρχή του διαχωρισμού πόρων (μόνιμες έναντι εφάπαξ δαπάνες)

• Παροδικοί / Επενδυτικοί Πόροι (Ευρωπαϊκά Ταμεία, ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας, Πράσινο Ταμείο):

Κατευθύνονται αποκλειστικά σε εφάπαξ επενδύσεις υποδομών και μετάβασης. Χρηματοδοτούν το 100% της ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών των ευάλωτων νοικοκυριών, την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, τον εκσυγχρονισμό των δικτύων μεταφοράς ενέργειας, την προμήθεια στόλου ΜΜΜ και την υποδομή για την κυκλική οικονομία. Οι πόροι αυτοί δεν χρησιμοποιούνται σε καμία περίπτωση για τη χρηματοδότηση μόνιμων λειτουργικών δαπανών.

• Μόνιμοι Πόροι (Δομική Φορολογική Μεταρρύθμιση):

Οι μόνιμες κοινωνικές δαπάνες (επαναφορά 13ου/14ου μισθού, ΑΤΑ, σταδιακή εφαρμογή Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος/UBI, μείωση ΦΠΑ στα βασικά αγαθά) χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από μόνιμους εγχώριους πόρους.

3. Μηχανισμός κάλυψης του δημοσιονομικού κόστους

Η κάλυψη των μόνιμων δαπανών και της απώλειας εσόδων από τις φοροελαφρύνσεις (ΦΠΑ/ΕΦΚ) επιτυγχάνεται μέσω:

• Φορολόγησης του Μεγάλου Πλούτου & των Υπερκερδών: Αντικατάσταση του ΕΝΦΙΑ από προοδευτικό Φόρο Μεγάλης Ακίνητης & Χρηματοοικονομικής Περιουσίας, και θεσμοθέτηση μόνιμου μηχανισμού φορολόγησης των υπερκερδών στον τομέα της ενέργειας, των τραπεζών και των διυλιστηρίων.
• Πράσινης Φορολογικής Μεταρρύθμισης: Σταδιακή κατάργηση των ορθών και έμμεσων επιδοτήσεων προς τα ορυκτά καύσιμα και ανακατεύθυνση των κεφαλαίων αυτών στην κοινωνική προστασία.
• Πάταξης της Φοροδιαφυγής & της Διαφθοράς: Πλήρης ψηφιοποίηση των διασταυρώσεων, διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και περιστολή της σπατάλης στο κράτος.
• Αναπτυξιακού Πολλαπλασιαστή: Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των χαμηλών και μεσαίων στρωμάτων επιστρέφει άμεσα στην πραγματική οικονομία, αυξάνοντας την κατανάλωση και συνεπώς τα δημόσια έσοδα από την οικονομική δραστηριότητα.

 

3.4.10. Ψηφιακά Κοινά, ομότιμη παραγωγή & κοσμο-τοπικισμός

Η απάντηση στην κλιματική κατάρρευση και την κοινωνική αποσάθρωση απαιτεί την υπέρβαση του παραδοσιακού διπόλου «Κράτος εναντίον Αγοράς», το οποίο μοιράζεται την ίδια καταστροφική ψευδαίσθηση της αέναης υλικής ανάπτυξης σε έναν πεπερασμένο πλανήτη. Απέναντι στην «Τεχνοφεουδαρχία» και τον συγκεντρωτικό τεχνοκρατικό έλεγχο, η Πολιτική Οικολογία προτάσσει την «ομότιμη παραγωγή βασισμένη στα κοινά», αξιοποιώντας το θεωρητικό πλαίσιο του Michel Bauwens και του P2P Lab.

Το μοντέλο αυτό αναδιοργανώνει την οικονομία γύρω από τρεις αλληλένδετους θεσμούς:

• Την παραγωγική κοινότητα: Ισότιμη, οριζόντια και ελεύθερη συνεισφορά των πολιτών στη δημιουργία κοινών αγαθών (όπως το ανοιχτό λογισμικό και η γνώση).
• Τους Εταιρικούς Συνασπισμούς Γενετικής Αξίας (Generative Enterprises): Συνεταιριστικές δομές που δημιουργούν ηθικές αγορές γύρω από τα Κοινά, με σκοπό την υπηρεσία της κοινότητας και όχι τη συσσώρευση κερδών για μετόχους.
• Το «Κράτος-Συνεργάτης» & οι Σύλλογοι Κοινού Οφέλους: Ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης όπου το κράτος παύει να είναι συγκεντρωτικός διαχειριστής της παραγωγής, αλλά λειτουργεί ως εγγυητής της αυτονομίας των κοινοτήτων. Το Κράτος-Συνεργάτης παρέχει τις θεσμικές, νομικές και υλικές υποδομές (χρηματοδότηση συμπράξεων Δημοσίου-Κοινών) ώστε οι πολίτες να διαχειρίζονται αποκεντρωμένα και δημοκρατικά τους πόρους (ενέργεια, νερό, τροφή, κοινωνικές υπηρεσίες).

Παράλληλα, υιοθετούμε το Κοσμο-τοπικό Μοντέλο που συνοψίζεται στην οικολογική αρχή: «Ό,τι είναι ελαφρύ, παγκόσμιο – Ό,τι είναι βαρύ, τοπικό»:

1. Παγκόσμιο ψηφιακό αποθετήριο (Ελαφρύ): Η γνώση, ο κώδικας, τα σχέδια και οι ιδέες διανέμονται ελεύθερα, ψηφιακά και ανοιχτά παγκοσμίως, απαλλαγμένα από τη «φυλακή» των πατεντών και των πνευματικών δικαιωμάτων.
2. Τοπική & αποκεντρωμένη παραγωγή (Βαρύ): Η υλική παραγωγή, τα τρόφιμα, τα αγροτικά εργαλεία και οι κατασκευές πραγματοποιούνται τοπικά, βάσει των ανοιχτών παγκόσμιων σχεδίων, με τη χρήση τοπικών πόρων, τρισδιάστατων εκτυπωτών και ανοιχτών εργαστηρίων (όπως το παράδειγμα των Tzoumakers στην Ήπειρο).

Οικολογικό & κοινωνικό όφελος:

• Εκμηδένιση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος: Καταργούνται οι τεράστιες ενεργειακές σπατάλες των παγκόσμιων αλυσίδων μεταφοράς (logistics), ενώ αναγνωρίζονται τα πλανητικά όρια των υλικών πόρων σε συνδυασμό με την αφθονία των πνευματικών πόρων.
• Αποτροπή του «Οικοφασισμού» & ανοιχτοί συνεταιρισμοί: Απέναντι στον κίνδυνο οι οικονομικές ελίτ να χρησιμοποιήσουν την κλιματική κρίση για την επιβολή τεχνοκρατικού ελέγχου (ψηφιακά νομίσματα CBDC, πατενταρισμένα τρόφιμα, έξυπνες πόλεις επιτήρησης), προτάσσουμε τους Ανοιχτούς Συνεταιρισμούς Πλατφόρμας (Platform Cooperativism), όπου οι ψηφιακές και φυσικές υποδομές ανήκουν στους ίδιους τους εργαζόμενους και τους χρήστες.

 

3.4.11. Δημόσιο χρέος, δημοσιονομική λιτότητα & οικονομική κυριαρχία.

Δεκαπέντε και πλέον χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους, η Ελλάδα παραμένει παγιδευμένη σε έναν φαύλο κύκλο υπερχρέωσης, εξάρτησης και δομικής αδυναμίας. Το διογκωμένο δημόσιο χρέος δεν αντιμετωπίστηκε με βιώσιμο τρόπο, αλλά μετακυλίστηκε στις επόμενες γενιές, ενώ οι μνημονιακές δεσμεύσεις και τα αυστηρά δημοσιονομικά σύμφωνα συνεχίζουν να καταστρέφουν την κοινωνική συνοχή και την παραγωγική βάση της χώρας.

Η ψευδαίσθηση των «ματωμένων» υπερπλεονασμάτων:

• Αφαίμαξη των ασθενέστερων: Τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα που παρουσιάζονται ως «επιτυχία» παράγονται πρωτίστως από την άδικη, έμμεση φορολογία (ΦΠΑ, ΕΦΚ) που επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς και από τον πληθωρισμό που «ξεζουμίζει» τους πολίτες.
• Υποεπένδυση στα δημόσια αγαθά: Η επίτευξη αυτών των στόχων γίνεται εις βάρος της συντήρησης και αναβάθμισης των κρίσιμων υποδομών (υγεία, παιδεία, πολιτική προστασία, μεταφορές), υπονομεύοντας την ίδια την ασφάλεια και το μέλλον της κοινωνίας.

Εξάρτηση από ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα & επιτροπεία:

• Απώλεια εθνικής & κοινωνικής κυριαρχίας: Η οικονομική πολιτική της χώρας παραμένει υπό τον έλεγχο διεθνών πιστωτών, ξένων οίκων αξιολόγησης και ευρωπαϊκών θεσμών που προτάσσουν τη λογιστική εξυπηρέτηση του χρέους έναντι της κοινωνικής ευημερίας.
• Ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας: Η εξαναγκαστική εκποίηση δημόσιων υποδομών, δικτύων ενέργειας, λιμανιών και φυσικών πόρων μέσω δομών τύπου ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟΥ/ΤΑΙΠΕΔ στερεί από το κράτος τα αναπτυξιακά του εργαλεία και τη δυνατότητα άσκησης κυρίαρχης περιβαλλοντικής και βιομηχανικής πολιτικής.

Πράσινη & δίκαιη εναλλακτική πρόταση:

• Διαγραφή & αναδιάρθρωση χρέους: Διεκδίκηση γενναίας διαγραφής σημαντικού μέρους του δημόσιου χρέους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με σύνδεση της εξυπηρέτησης του εναπομείναντος χρέους με αναπτυξιακούς και περιβαλλοντικούς δείκτες (ρήτρες βιώσιμης ανάπτυξης).
• Ρήτρες εξαίρεσης για πράσινες & κοινωνικές επενδύσεις: Πλήρης και μόνιμη εξαίρεση των δημόσιων επενδύσεων για την κλιματική προσαρμογή, την υγεία, την παιδεία και τις πράσινες υποδομές από τους περιορισμούς του ευρωπαϊκού Συμφώνου Σταθερότητας.
• Φορολογική δικαιοσύνη: Μετατόπιση του φορολογικού βάρους από την κατανάλωση και την εργασία στη μεγάλη ακίνητη περιουσία, στα υπερκέρδη των ολιγοπωλίων (ενέργεια, τράπεζες) και στις ρυπογόνες δραστηριότητες (περιβαλλοντική φορολογία).
• Ανακτησιμότητα & κοινωνικός έλεγχος των υποδομών: Σταδιακή ανάκτηση του δημόσιου και κοινωνικού ελέγχου στα δίκτυα κοινής ωφέλειας (νερό, ενέργεια, σιδηρόδρομοι), ώστε να υπηρετούν τις ανάγκες των πολλών και όχι τη μεγιστοποίηση του ιδιωτικού κέρδους.

 

3.4.12. Προσέλκυση κερδοσκοπικών ή αναγεννητικών κεφαλαίων;

Πώς συνδυάζεται η θεωρία της απομεγέθυνσης με τις ανάγκες μιας πραγματικής οικονομίας που διαθέτει στενότητα εγχώριων πόρων; Η λύση δεν βρίσκεται στην αμήχανη συνύπαρξη του συστημικού κεφαλαίου με την «λιτή αφθονία», αλλά στον αυστηρό επαναπροσδιορισμό του τι συνιστά επένδυση κατά τη μεταβατική περίοδο.

Η μετάβαση δεν είναι ακαριαία κατάργηση της κεφαλαιοκρατικής σφαίρας, αλλά μια σταδιακή απο-εμπορευματοποίηση (de-commodification).

1. Επαναπροσδιορισμός κεφαλαίων (Social & Regenerative Finance)

• Εγκατάλειψη του όρου «Άμεσες Ξένες Επενδύσεις» και υιοθέτηση των «Αναγεννητικών Κεφαλαίων» (Regenerative Capital) ή «Στοχευμένων Κεφαλαίων Κοινωνικού & Περιβαλλοντικού Αντικτύπου» (Impact Investments).
• Αποκλεισμός του κερδοσκοπικού κεφαλαίου (Venture Capital/Private Equity) που αναζητά βραχυπρόθεσμες διψήφιες αποδόσεις.
• Αποδοχή κεφαλαίων αποκλειστικά για υποδομές που επιταχύνουν την απομεγέθυνση σε άλλους τομείς (π.χ. χρηματοδότηση δικτύων σταθερής τροχιάς, εργοστασίων ανακύκλωσης/κυκλικής μεταλλουργίας, ενεργειακών κοινοτήτων).

2. Θεσμικοί φραγμοί στη συσσώρευση κεφαλαίου

• Ανώτατο όριο απόδοσης (Cap on Returns): Επιβολή πλαφόν στο ποσοστό κέρδους που μπορεί να εξαχθεί εκτός της χώρας ή της τοπικής κοινότητας.
• Επεναπενδυτικό μοντέλο: Υποχρεωτική επανεπένδυση του μεγαλύτερου μέρους της υπεραξίας στην τοπική οικονομία, σε δημόσια αγαθά ή σε ταμεία μετασχηματισμού των εργαζομένων.
• Συμμετοχική διακυβέρνηση: Κάθε ξένο κεφάλαιο που εισρέει σε υποδομές συνοδεύεται από δικαιώματα αρνησικυρίας (veto) της τοπικής αυτοδιοίκησης και των εργαζομένων.

3. Ενίσχυση της Ενδογενούς & Κοινωνικής Οικονομίας (ΜΜΕ & ΚΑΛΟ)

• Η στήριξη των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜΜΕ) δεν αφορά την αέναη μεγέθυνσή τους, αλλά την ανθεκτικότητα και τη διατήρηση της τοπικής παραγωγικής αλυσίδας.
• Μετάβαση σε Κοινωνική & Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ): Κίνητρα μετατροπής των παραδοσιακών ΜΜΕ σε Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚΑΛΟ), επιχειρήσεις ιδιοκτησίας εργαζομένων ή μη-κερδοσκοπικές επιχειρήσεις (Non-profit Enterprise models).

 

3.4.13. Εργασία & οικολογικός συνδικαλισμός

Η εργασία αποτελεί τη βάση της κοινωνικής συνοχής, αλλά και τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της κοινωνίας και της φύσης. Η παρατεταμένη λιτότητα, τα μνημονιακά μέτρα και οι μετέπειτα ελαστικοποιήσεις διέλυσαν το συλλογικό εργατικό δίκαιο, επέβαλαν την εργασιακή επισφάλεια, συρρίκνωσαν τους μισθούς και αποδιοργάνωσαν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Για την Πολιτική Οικολογία, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι επιτυχημένη ούτε δίκαιη αν γίνει στις πλάτες των εργαζομένων. Προτάσσουμε την πλήρη αποκατάσταση των εργατικών δικαιωμάτων και έναν νέο οικολογικό και συμβουλιακό συνδικαλισμό, που συνδέει τους αγώνες για αξιοπρεπείς αμοιβές με την προστασία του περιβάλλοντος και την υγεία στους χώρους εργασίας.

• Αποκατάσταση εργατικού δικαίου & τερματισμός της επισφάλειας:
  • Επαναφορά & υποχρεωτικότητα Συλλογικών Συμβάσεων: Πλήρης επαναφορά των ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων, της επεκτασιμότητας των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ) και της μετενέργειας, βάζοντας τέλος στην ατομική διαπραγμάτευση και την εργοδοτική αυθαιρεσία.
  • Κατάργηση αντεργατικών ρυθμίσεων: Κατάργηση όλων των διατάξεων που θεσμοθέτησαν την ανεξέλεγκτη ευελιξία, τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας χωρίς συλλογική συμφωνία, τις απλήρωτες υπερωρίες και τις καταστρατηγήσεις του πενθήμερου/οκτάωρου.
  • Αξιοπρεπείς μισθοί & μείωση του χρόνου εργασίας: Αύξηση του κατώτατου μισθού με βάση τις πραγματικές ανάγκες διαβίωσης και τον πληθωρισμό. Σταδιακή εφαρμογή της μείωσης του χρόνου εργασίας (35ωρο / 4ήμερη εργασία) χωρίς μείωση αποδοχών, με στόχο τη δίκαιη κατανομή της εργασίας, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και τη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος.
  • Ισχυρή Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ): Ανασύσταση και στελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας με μόνιμο προσωπικό, ψηφιακά εργαλεία και ουσιαστικές εξουσίες για την αυστηρή πάταξη της μαύρης, αδήλωτης και υποδηλωμένης εργασίας.
• Συμβουλιακός συνδικαλισμός & δημοκρατία στους χώρους εργασίας:
  • Εργατικά Συμβούλια & Αυτοδιαχείριση: Ενίσχυση της δημοκρατίας στον χώρο εργασίας μέσω της θεσμοθέτησης Εργατικών Συμβουλίων (Work Councils) σε μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις. Τα συμβούλια αυτά, εκλεγμένα άμεσα από τη βάση των εργαζομένων, θα έχουν αποφασιστικό και ελεγκτικό ρόλο σε θέματα συνθηκών εργασίας, απολύσεων, ασφάλειας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων της παραγωγής.
  • Ανεξαρτησία & εκδημοκρατισμός του Συνδικαλισμού: Αποδέσμευση των συνδικάτων από τον κομματικό εναγκαλισμό, την γραφειοκρατία και τα εργοδοτικά συμφέροντα. Ενίσχυση της συμμετοχής της βάσης των εργαζομένων στις αποφάσεις μέσω γενικών συνελεύσεων και ψηφιακών/ζωντανών δημοκρατικών διαδικασιών.
• Πράσινος συνδικαλισμός & σύνδεση με το περιβάλλον:
  • Υγεία, ασφάλεια & Περιβαλλοντικοί Ελεγκτές Εργασίας: Δημιουργία «Πράσινων Επιτροπών Υγείας & Ασφάλειας» από τους ίδιους τους εργαζόμενους σε κάθε μονάδα παραγωγής. Οι εργαζόμενοι είναι οι πρώτοι που υφίστανται τις συνέπειες της ρύπανσης, των τοξικών υλικών και της επικίνδυνης παραγωγής. Αποκτούν το δικαίωμα στάσης εργασίας ή διακοπής της παραγωγικής διαδικασίας όταν διαπιστώνεται άμεσος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία ή σοβαρή περιβαλλοντική ρύπανση.
  • Κοινοί αγώνες εργαζομένων & τοπικών κοινωνιών: Σύνδεση των εργατικών διεκδικήσεων με τα οικολογικά κινήματα της πόλης και της υπαίθρου. Οι αγώνες για καθαρό αέρα, πόσιμο νερό, ελεύθερους δημόσιους χώρους και προστασία από τη βιομηχανική ρύπανση είναι αδιαίρετοι από τους αγώνες για ασφαλείς και ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς.
• Δίκαιη μετάβαση για τους εργαζόμενους:
  • Καμία απώλεια θέσης εργασίας στην Πράσινη Μετάβαση: Η απολιγνιτοποίηση, η αποστασιοποίηση από τα ορυκτά καύσιμα και ο μετασχηματισμός της ρυπογόνου βιομηχανίας δεν πρέπει να μετατραπούν σε «κοινωνικό νεκροταφείο».
  • Εγγύηση απασχόλησης & επανακατάρτιση: Θεσμοθέτηση κρατικών εγγυήσεων για πλήρη επανακατάρτιση και απορρόφηση όλων των εργαζομένων από ρυπογόνους κλάδους σε ποιοτικές, μόνιμες και καλά αμειβόμενες «πράσινες» θέσεις εργασίας (αποκατάσταση εδαφών, ΑΠΕ, κυκλική οικονομία, πράσινες μεταφορές) με διατήρηση των συνταξιοδοτικών και μισθολογικών τους δικαιωμάτων.

Τεχνητή Νοημοσύνη, μετασχηματισμός της εργασίας & Καθολικό Βασικό Εισόδημα:

Η καλπάζουσα διείσδυση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της αυτοματοποίησης δεν επηρεάζει πλέον μόνο τις χειρωνακτικές εργασίες, αλλά μετασχηματίζει ριζικά και εξαλείφει θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών, της διαχείρισης και της διανοητικής εργασίας. Η αλματώδης αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνολογίας δεν πρέπει να μετατραπεί σε εργαλείο μαζικής ανεργίας, φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού προς όφελος των τεχνολογικών κολοσσών.

Η Πολιτική Οικολογία προτάσσει τη σταδιακή αποσύνδεση της αξιοπρεπούς διαβίωσης από την αποκλειστική εξάρτηση από τη μισθωτή εργασία. Απέναντι στην τεχνολογική ανεργία, απαντάμε άμεσα με την ενίσχυση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος για την κάλυψη όσων πλήττονται, ενώ θέτουμε ως μακροπρόθεσμο στρατηγικό στόχο τη μετάβαση σε ένα πραγματικά Καθολικό Βασικό Εισόδημα (Universal Basic Income – UBI), ατομικό, καθολικό και άνευ όρων για όλες και όλους.

Το μέτρο αυτό, χρηματοδοτούμενο από τη φορολόγηση των αυτοματοποιημένων συστημάτων AI (Robot Tax), του μεγάλου πλούτου, των υπερκερδών και των ρυπογόνων δραστηριοτήτων, εγγυάται τη στεγαστική, διατροφική και κοινωνική ασφάλεια κάθε πολίτη. Με τον τρόπο αυτό, η τεχνολογική πρόοδος παύει να γεννά ανασφάλεια και μετατρέπεται σε εργαλείο που απελευθερώνει τον ανθρώπινο χρόνο για δημιουργικότητα, κοινωνική προσφορά, φροντίδα και προσωπική ανάπτυξη.

 

 

 

3.5. Μεταφορές & νησιωτικότητα: Αναδιοργάνωση των συγκοινωνιών ως Δημόσιο Αγαθό

 

Η πολιτική μεταφορών αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της οικολογικής μετάβασης, της κοινωνικής συνοχής και της περιφερειακής ισότητας. Απέναντι στο αποτυχημένο μοντέλο της αλόγιστης επέκτασης των αυτοκινητοδρόμων, των ιδιωτικοποιήσεων και της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, προτάσσουμε τον καθολικό επαναπροσδιορισμό των μεταφορών ως κοινωνικού, δημόσιου και προσβάσιμου αγαθού.

Για τη διασφάλιση της ανθρώπινης ζωής και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στις δημόσιες συγκοινωνίες, προτείνουμε τη θέσπιση ανεξάρτητης, διοικητικά και οικονομικά αυτοτελούς Αρχής Ασφάλειας Υποδομών & Μεταφορών. Η Αρχή αναλαμβάνει τον αυστηρό, διαρκή και ανεξάρτητο έλεγχο όλων των δικτύων μεταφοράς — με αιχμή το σιδηροδρομικό δίκτυο —, αποσυνδέοντας την εποπτεία ασφαλείας από το Υπουργείο, τους εργολάβους και τους εκάστοτε παρόχους. Στις αρμοδιότητές της περιλαμβάνονται η διενέργεια αμερόληπτων τακτικών και έκτακτων επιθεωρήσεων, η υποχρεωτική πιστοποίηση των συστημάτων ασφαλείας και τηλεδιοίκησης πριν από κάθε λειτουργική φάση, η διαφανής δημοσιοποίηση ετήσιων εκθέσεων επικινδυνότητας, καθώς και η επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Με τον τρόπο αυτό, η ασφάλεια των υποδομών παύει να υποτάσσεται σε πολιτικές ή εργολαβικές σκοπιμότητες και καθίσταται αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό.

 

3.5.1. Αναγέννηση και κεντρικός ρόλος του σιδηροδρόμου

Ο σιδηρόδρομος καθίσταται το κύριο μέσο μαζικής μεταφοράς και εμπορευμάτων στην ηπειρωτική χώρα.

• Επανακρατικοποίηση & ενιαίος δημόσιος φορέας: Δημιουργία ενός ενιαίου, δημόσιου και κοινωνικά ελεγχόμενου φορέα σιδηροδόμων (υποδομή και μεταφορικό έργο) με γνώμονα την ασφάλεια, την προσβασιμότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών, μακριά από τη λογική του ιδιωτικού κέρδους.
• Ασφάλεια & εκσυγχρονισμός υποδομών: Άμεση ολοκλήρωση και πλήρης λειτουργία των σύγχρονων συστημάτων ασφαλείας, τηλεδιοίκησης και φωτοσήμανσης (ETCS/ERTMS) σε όλο το υφιστάμενο δίκτυο, με αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας.
• Πλήρης ηλεκτροκίνηση & διεύρυνση δικτύου:
  • Ολοκλήρωση της ηλεκτροκίνησης στον βασικό άξονα Βορρά-Νότου και επέκταση/αναβάθμιση του δικτύου στην Πελοπόννησο, τη Θεσσαλία, τη Στερεά Ελλάδα και τη Δυτική Μακεδονία.
  • Δημιουργία Δυτικού Σιδηροδρομικού Άξονα (Ιωάννινα – Ηγουμενίτσα – Πρέβεζα – Αγρίνιο – Πάτρα) για τη σύνδεση των απομονωμένων περιφερειών.
  • Αποκατάσταση σταθμών και δικτύου στην Ανατολική Μακεδονία & Θράκη (από τις Σέρρες μέχρι την Ορεστιάδα).
• Προαστιακός & εμπορευματικός σιδηρόδρομος: Ανάπτυξη πυκνού προαστιακού δικτύου γύρω από όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα και σύνδεση του σιδηροδρομικού δικτύου με όλα τα κύρια λιμάνια, ΒΙ.ΠΕ. και εμπορευματικά κέντρα της χώρας για τη μεταφορά εμπορευμάτων από τον δρόμο στις ράγες.

 

3.5.2. Διασύνδεση με τα ευρωπαϊκά σιδηροδρομικά δίκτυα & τα Βαλκάνια

Η χώρα παύει να είναι σιδηροδρομικά «απομονωμένη» και εντάσσεται οργανικά στο ευρωπαϊκό και διαβαλκανικό σύστημα μεταφορών.

• Σιδηροδρομική Εγνατία & Βαλκανικός Άξονας: Προτεραιοποίηση της κατασκευής και αναβάθμισης της Σιδηροδρομικής Εγνατίας (Αλεξανδρούπολη – Θεσσαλονίκη – Καβάλα – Ηγουμενίτσα) και εκσυγχρονισμός των διασυνοριακών συνδέσεων με τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία.
• Ένταξη στους Ευρωπαϊκούς Διαδρόμους (TEN-T / Nightjet): Διεκδίκηση ευρωπαϊκών κονδυλίων για την άμεση διασύνδεση της Ελλάδας με το διευρωπαϊκό δίκτυο τρένων υψηλών ταχυτήτων και το δίκτυο νυχτερινών σιδηροδρομικών γραμμών (Nightjet/Night trains), προσφέροντας μια βιώσιμη εναλλακτική στις αεροπορικές μετακινήσεις εσωτερικού και εξωτερικού.

 

3.5.3. Νησιωτικότητα, Μεταφορικό Ισοδύναμο & πράσινη ακτοπλοΐα

Η προσβασιμότητα στα νησιά δεν είναι προνόμιο, αλλά θεμελιώδες συνταγματικό και κοινωνικό δικαίωμα.

• Ολοκληρωμένη εφαρμογή του Μεταφορικού Ισοδυνάμου (Μ.Ι.):
  • Θεσμική αναβάθμιση και απλοποίηση του Μεταφορικού Ισοδυνάμου για μόνιμους κατοίκους και τοπικές επιχειρήσεις, με άμεση, μηνιαία καταβολή των επιδοτήσεων χωρίς καθυστερήσεις.
  • Επέκταση του Μ.Ι. στα καύσιμα για όλα τα μικρά και ακριτικά νησιά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
  • Θεσμοθέτηση «Κοινωνικού Μεταφορικού Ισοδυνάμου» για ειδικές ομάδες (φοιτητές, εκπαιδευτικούς, υγειονομικούς, χαμηλοσυνταξιούχους, ΑμεΑ).
• Πράσινος & δημόσιος ακτοπλοϊκός στόλος:
  • Δημιουργία Δημόσιου Φορέα Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών για την κάλυψη των άγονων και ενδο-νησιωτικών γραμμών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, διασφαλίζοντας τη συνδεσιμότητα των μικρών νησιών με τα περιφερειακά κέντρα.
  • Μετάβαση της ακτοπλοΐας σε μηδενικές εκπομπές ρύπων (ηλεκτροκίνηση για μικρές αποστάσεις, πράσινο υδρογόνο/συνθετικά καύσιμα για μεγάλες αποστάσεις) με παράλληλο εκσυγχρονισμό και εξηλεκτρισμό των λιμενικών υποδομών (παροχή ρεύματος από την ξηρά στα αγκυροβολημένα πλοία).

 

 

 

3.6. Βιώσιμες πόλεις & αστικό περιβάλλον

Η κρίση του ελληνικού αστικού και περιαστικού χώρου είναι το αποτέλεσμα ενός αποτυχημένου μοντέλου ανάπτυξης. Η συγκέντρωση σχεδόν του 50% του πληθυσμού της χώρας σε δύο μόλις πολεοδομικά συγκροτήματα (Αθήνα και Θεσσαλονίκη), η διάσπαρτη και χαοτική εκτός σχεδίου δόμηση, η παντελής έλλειψη επαρκών κοινόχρηστων χώρων πρασίνου, καθώς και η διαρκής παράκαμψη του γενικού χωρικού σχεδιασμού υπέρ «ειδικών» επενδυτικών σχεδίων (ΕΣΧΑΣΕ/ΕΣΧΑΔΑ) χωρίς συνυπολογισμό της φέρουσας ικανότητας, έχουν οδηγήσει τις ελληνικές πόλεις σε πολεοδομικό και οικολογικό αδιέξοδο.

Παράλληλα, οι χρόνιες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση του Κτηματολογίου και του Δασολογίου, οι αυθαιρεσίες σε αιγιαλούς, δάση και ρέματα, αλλά και η πρόσφατη εφαρμογή του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) —που αύξησε οριζόντια τα ύψη και τη δόμηση προσθέτοντας όγκους τσιμέντου στα ήδη επιβαρυνμένα κέντρα με το πρόσχημα της ενεργειακής αποδοτικότητας— επιδείνωσαν δραματικά την ποιότητα ζωής.

Για την αναστροφή αυτής της κατάστασης, προτάσσουμε ένα συνολικό σχέδιο επανασχεδιασμού του αστικού χώρου, το οποίο δομείται στους εξής άξονες:

 

3.6.1. Ορθολογικός χωροταξικός σχεδιασμός & προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς

• Κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης: Η οικιστική ανάπτυξη οφείλει να γίνεται αποκλειστικά βάσει οργανωμένου σχεδιασμού. Παρέχονται ισχυρά κίνητρα για την επανάχρηση εγκαταλελειμμένων και φθινόντων οικισμών (ιδιαίτερα παραδοσιακών και ιστορικών) στην ύπαιθρο, βάζοντας τέλος στη διάσπαρτη δόμηση στις κορεσμένες περιαστικές, παραθαλάσσιες και νησιωτικές περιοχές.
• Ακύρωση «ειδικών» χωρικών προνομίων: Κατάργηση των φωτογραφικών και μνημονιακών ρυθμίσεων που δίνουν προτεραιότητα σε «στρατηγικά» ιδιωτικά σχέδια. Προτεραιότητα δίνεται αποκλειστικά στα ειδικά σχέδια προστασίας της φύσης (Natura 2000) και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
• Αναθεώρηση του ΝΟΚ & μορφολογικοί κανόνες: Άμεση κατάργηση των διατάξεων του ΝΟΚ που χαρίζουν επιπλέον ύψος και συντελεστή δόμησης. Τα κίνητρα για κτίρια ελάχιστης ενεργειακής κατανάλωσης πρέπει να είναι αμιγώς οικονομικά/φορολογικά και όχι πολεοδομικά. Θέσπιση αυστηρών μορφολογικών κανόνων και μείωση των συντελεστών δόμησης στα κέντρα των πόλεων.
• Προστασία κτιριακού αποθέματος & αντισεισμική θωράκιση: Απόλυτη προστασία από την κατεδάφιση και το real estate για τα κτίρια άνω των 100 ετών, τα μεσοπολεμικά και την αξιόλογη μοντέρνα μεταπολεμική αρχιτεκτονική. Τα προγράμματα ανακαίνισης πρέπει να επιδοτούν υποχρεωτικά και την αντισεισμική θωράκιση/στατική ενίσχυση των κτιρίων, εκτός από την ενεργειακή αναβάθμιση.

 

3.6.2. Βιώσιμη κινητικότητα: από την «πόλη του Ι.Χ.» στην «πόλη των πεζών & των ΜΜΜ»

Η Ελλάδα παραμένει παράδειγμα προς αποφυγήν, βασίζοντας τις μεταφορές της στην ιδιωτική μετακίνηση (Ι.Χ.), με αποτέλεσμα την κατάληψη του δημόσιου χώρου και την ιστορική απαξίωση του σιδηροδρόμου.

• Προτεραιότητα στα Μέσα Σταθερής Τροχιάς (ΜΣΤ): Εγκατάλειψη των φαραωνικών, πανάκριβων και χρονοβόρων υπόγειων έργων όπου δεν είναι απαραίτητα, και ταχεία ανάπτυξη επιφανειακών ΜΣΤ (τραμ, ελαφρύ μετρό, προαστιακός με πυκνά δρομολόγια, τελεφερίκ).
• Περιορισμός του Ι.Χ. & μικροκινητικότητα: Κατάργηση των ελάχιστων υποχρεωτικών θέσεων στάθμευσης (parking minima) στις νέες κατασκευές. Δημιουργία εκτεταμένων δικτύων αποκλειστικής κυκλοφορίας ΜΜΜ, ευρέος δικτύου πεζοδρομήσεων και ασφαλών ποδηλατοδρόμων που θα καλύπτουν τα ποδήλατα και τα πατίνια.
• Προσβασιμότητα για όλους: Πλήρης εξασφάλιση της αυτόνομης κινητικότητας των ΑμεΑ σε όλη την έκταση του αστικού ιστού και στα δημόσια μέσα μεταφοράς.

 

3.6.3. Ανάκτηση της φύσης στην πόλη

Η ιστορία της άναρχης δόμησης συνδέθηκε διαχρονικά με το μπάζωμα των ρεμάτων και τη δραστική μείωση του πρασίνου.

• Απελευθέρωση ρεμάτων & «Μπλε-Πράσινοι Διάδρομοι»: Αποκατάσταση και αποκάλυψη των υπογειοποιημένων και εγκλωβισμένων ρεμάτων ώστε να λειτουργούν ως φυσικοί συλλέκτες νερού, αντιπλημμυρικές ζώνες, διάδρομοι βιοποικιλότητας και χώροι αναψυχής, σε συνδυασμό με «πλατείες νερού».
• Αύξηση αστικού πρασίνου (Κανόνας 3-30-300): Υιοθέτηση μετρήσιμων στόχων για την αύξηση του πρασίνου κατά 30% έως το 2030, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Αυστηρή προστασία του υφιστάμενου πρασίνου από ακατάλληλες κλαδεύσεις και κοπές δέντρων, με προστασία των ιστορικών δέντρων και των αστικών βραχοτόπων.
• Αξιοποίηση χερσότοπων: Μετατροπή των πρώην στρατοπέδων, των εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών χώρων και των αδόμητων παραλιακών εκτάσεων σε μητροπολιτικά πάρκα υψηλού πρασίνου και αναψυχής.

 

3.6.4. Συμμετοχική διακυβέρνηση & δημοκρατική διαχείριση των Αστικών Κοινών

Η βίαιη αστικοποίηση οδήγησε στην εμπορευματοποίηση και την ιδιοποίηση του δημόσιου χώρου. Προτείνουμε τη μετάβαση από την απαγορευτική προστασία στη συμμετοχική διακυβέρνηση των Κοινών:

• Θεσμοθέτηση των Αστικών Κοινών: Αναγνώριση των ελεύθερων χώρων, του νερού, του αέρα και της αστικής φύσης ως συλλογικών αγαθών (κοινών).
• Σύμφωνα συνεργασίας & συμμετοχή: Δημιουργία Συμφώνων Συνεργασίας μεταξύ Δήμων και τοπικών κοινοτήτων/συλλόγων πολιτών για τη συν-διαχείριση και φροντίδα γειτονιών, πάρκων και κοινόχρηστων υποδομών.
• Εκτίμηση επιπτώσεων στα Κοινά: Θεσμοθέτηση υποχρεωτικής μελέτης «Εκτίμησης Επιπτώσεων στα Κοινά» για κάθε νέο δημόσιο ή ιδιωτικό έργο μεγάλης κλίμακας, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν θίγονται η προσβασιμότητα, ο δημόσιος χαρακτήρας και η ισορροπία της γειτονιάς.

 

3.6.5. Δικαίωμα στη στέγη & κοινωνική κατοικία

Η στέγαση αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό και όχι πεδίο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας. Η οξυμένη στεγαστική κρίση, τα υπέρογκα ενοίκια και η εκτόπιση των μόνιμων κατοίκων από τις γειτονιές επιβάλλουν μια γενναία δημόσια παρέμβαση:

• Ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης (AirBnb): Επιβολή αυστηρών τοπικών περιορισμών και χρονικών/ποσοτικών ορίων στη βραχυχρόνια μίσθωση ανά πολεοδομική ζώνη, με πλήρη απαγόρευση μετατροπής ολόκληρων πολυκατοικιών ή γειτονιών σε «σκιώδη» ξενοδοχεία. Αυστηρός διαχωρισμός της μικρής συμπληρωματικής ιδιοκτησίας από την επιχειρηματική/εταιρική εκμετάλλευση.
• Προστασία της πρώτης κατοικίας: Θεσμική και νομική θωράκιση της κύριας κατοικίας των ευάλωτων και μεσαίων νοικοκυριών από κατασχέσεις, πλειστηριασμούς και επιθετικές τακτικές των funds, με βιώσιμες ρυθμίσεις οφειλών βάσει του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος.
• Δημόσιο Αποθεματικό Κοινωνικής Κατοικίας: Δημιουργία μη κερδοσκοπικού αποθέματος κοινωνικών και οικολογικών κατοικιών με προσιτό ενοίκιο για νέα ζευγάρια, φοιτητές και ευάλωτες ομάδες. Το απόθεμα αυτό θα προκύψει από την αξιοποίηση και οικολογική ανακαίνιση κενών δημόσιων/δημοτικών κτιρίων, την παροχή κινήτρων σε ιδιώτες για μακροχρόνια διάθεση κενών διαμερισμάτων, καθώς και την επιβολή υποχρεωτικού ποσοστού κοινωνικής στέγης σε νέα μεγάλα οικιστικά έργα.

 

3.6.6. Προστασία από την ατμοσφαιρική ρύπανση & καθαρός αέρας

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στις ελληνικές πόλεις αποτελεί αόρατη υγειονομική κρίση, που ευθύνεται για χιλιάδες πρόωρους θανάτους και αναπνευστικές παθήσεις. Απαιτείται μια ολιστική στρατηγική για την καθαρότητα του αέρα:

• Αυστηροποίηση & έλεγχος βιομηχανικής ρύπανσης: Εγκατάσταση πυκνού, δημόσιου δικτύου σταθμών μέτρησης μικροσωματιδίων (PM 2.5, PM 10) και τοξικών ρύπων με ανοιχτά δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Αυστηροποίηση των περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων και επιβολή δραστικών κυρώσεων/διορθωτικών μέτρων στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες που παραβιάζουν τα όρια εκπομπών, ιδιαίτερα σε επιβαρυνμένες περιαστικές ζώνες.
• Ηλεκτροκίνηση δημόσιας χρήσης & επαγγελματικών στόλων: Άμεση προτεραιότητα και επιδότηση για την πλήρη αντικατάσταση των ρυπογόνων λεωφορείων, απορριμματοφόρων, ταξί και εταιρικών στόλων διανομής με ηλεκτρικά οχήματα ή οχήματα μηδενικών εκπομπών, αποφεύγοντας την επιδότηση της ιδιωτικής ηλεκτροκίνησης που διατηρεί την κυκλοφοριακή συμφόρηση.
• Περιορισμός αιθαλομίχλης & αντικατάσταση τζακιών: Ρυθμίσεις και περιορισμοί στη χρήση παραδοσιακών τζακιών και κακόπιστων συστημάτων βιομάζας στα αστικά κέντρα κατά τις περιόδους μετεωρολογικής αναστολής/αιθαλομίχλης.
• Πράσινη θέρμανση με αντλίες θερμότητας: Γενναία οικονομικά κίνητρα και επιδοτήσεις (με κλιμάκωση βάσει εισοδήματος) για την αντικατάσταση των καυστήρων πετρελαίου/αερίου και των ανοιχτών τζακιών με σύγχρονες αντλίες θερμότητας υψηλής αποδοτικότητας, σε συνδυασμό με την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.

 

3.7. Δημοκρατία, Θεσμική Ανασυγκρότηση & Αυτοδιοίκηση

Η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με εικονικές επιδόσεις ούτε να εξαντλείται σε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Για την Πολιτική Οικολογία, η υπεράσπιση του Κράτους Δικαίου, των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της διαφάνειας και της τοπικής αυτονομίας αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για την περιβαλλοντική και κοινωνική δικαιοσύνη.

• Θεσμική θωράκιση, αυθεντική διαφάνεια & Κράτος Δικαίου.

Ανεξαρτησία Δικαιοσύνης & Ανεξάρτητων Αρχών: Ουσιαστική θεσμική και λειτουργική ενίσχυση και επαρκή στελέχωση της Δικαιοσύνης και των Ανεξάρτητων Αρχών (όπως η ΑΔΑΕ, ο Συνήγορος του Πολίτη και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων), χωρίς κυβερνητικές παρεμβάσεις ή θεσμικό στραγγαλισμό.

Αντιμετώπιση του «Opendatawashing» & Ουσιαστική Λογοδοσία: Απόρριψη της πρακτικής όπου οι δείκτες και οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιούνται ως «βιτρίνα» και εργαλείο επικοινωνιακής διαχείρισης. Απαιτούμε:

• Αναβάθμιση του προγράμματος «Διαύγεια»: Επαναφορά της αποτελεσματικότητάς του με σύγχρονες δυνατότητες αναζήτησης, διασύνδεσης και ανίχνευσης δημοσίων εγγράφων, ώστε οι πληροφορίες που παράγει το κράτος να ανήκουν πραγματικά στην κοινωνία.
• Ανοιχτά, αναρτημένα και διασυνδεδεμένα όλα τα έγγραφα της Δημόσιας Διοίκησης χωρίς καμία εξαίρεση.
• Θεσμοθέτηση Ετήσιων Εκθέσεων Λογοδοσίας: Υποχρεωτική υποβολή ετήσιων απολογισμών με συγκεκριμένους, αξιόπιστους δείκτες απόδοσης για κάθε Διεύθυνση της Δημόσιας Διοίκηση.
• Υποχρεωτική Αιτιολογημένη Έκθεση Σκοπιμότητας: Καθιέρωση δημόσιας διαβούλευσης και αιτιολογημένης έκθεσης για κάθε σημαντική διοικητική απόφαση.

Πολυφωνία & Προστασία Δικαιωμάτων: Πλήρης διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ και στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης, προστασία των δημοσιογράφων και ερευνητών, προστασία από τεχνολογίες ψηφιακής επιτήρησης/παρακολουθήσεων, και απόλυτη διασφάλιση των πολιτικών, ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων όλων των πολιτών χωρίς αποκλεισμούς.

 

3.7.2. Καταπολέμηση της διαφθοράς, των πελατειακών δικτύων & του οργανωμένου εγκλήματος.

Η ποιότητα της δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα υπονομεύεται διαχρονικά από τη συστημική διαφθορά, τη βαθιά ριζωμένη πελατειακή κουλτούρα και την αδιαφανή διαπλοκή της πολιτικής εξουσίας με οικονομικά ολιγοπώλια. Η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα ηθικό παράπτωμα. Είναι ένας μηχανισμός αναδιανομής πλούτου από τους πολλούς στους λίγους, που καταστρέφει τους δημόσιους θεσμούς, υπονομεύει την πράσινη μετάβαση και καλλιεργεί την απαξίωση της πολιτικής.

3.7.2.α. Διάλυση των πελατειακών δικτύων & θεσμική διαφάνεια.

Περιορισμός των θητειών σε όλα τα αιρετά όργανα στις δύο θητείες.

Κάθαρση στους ελεγκτικούς & επιδοτικούς μηχανισμούς: Ριζική εξυγίανση και διαφάνεια στους οργανισμούς διαχείρισης κοινοτικών και εθνικών πόρων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα διαχρονικά σκάνδαλα σε οργανισμούς όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου τα πελατειακά δίκτυα, οι παράνομες ελληνοποιήσεις και οι χαριστικές επιδοτήσεις στέρησαν πόρους από τους πραγματικούς παραγωγούς και τη βιώσιμη γεωργία, εκθέτοντας τη χώρα σε διεθνή πρόστιμα.

Τερματισμός του ρουσφετιού & των χαριστικών αναθέσεων: Πλήρης κατάργηση των απευθείας αναθέσεων εκτός εκτάκτων αναγκών, αυστηροποίηση του πλαισίου για τα «φωτογραφικά» έργα και τις συμβάσεις, και ενίσχυση του ΑΣΕΠ ως του μοναδικού αξιοκρατικού πυλώνα για προσλήψεις και στελέχωση στο Δημόσιο.

Αυστηρό πλαίσιο για το Lobbying & τη Διαπλοκή: Θεσμοθέτηση υποχρεωτικού, δημόσιου μητρώου συναντήσεων (Lobbying Register) για όλους τους πολιτικούς αξιωματούχους και βουλευτές, με διαφανή καταγραφή κάθε αλληλεπίδρασης με επιχειρηματικούς εκπροσώπους.

3.7.2.β. Αντιμετώπιση των καρτέλ & της οικονομικής αυθαιρεσίας.

Αποδόμηση της ανοχής της πολιτείας απέναντι στα εγχώρια καρτέλ (ενέργεια, τράπεζες, κατασκευές, supermarkets, ΜΜΕ).

Θεσμική θωράκιση, επαρκής στελέχωση και πλήρης λειτουργική και οικονομική ανεξαρτησία της Επιτροπής Ανταγωνισμού, της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και των ελεγκτικών σωμάτων, ώστε να παρεμβαίνουν αυτεπάγγελτα και αποφασιστικά χωρίς πολιτικές πιέσεις.

3.7.2.γ. Μέτωπο απέναντι στο οργανωμένο έγκλημα & τις σκιώδεις διασυνδέσεις.

Αντιμετώπιση των διασυνδέσεων του οργανωμένου εγκλήματος με τμήματα της πολιτικής εξουσίας, κρατικούς λειτουργούς, επιχειρηματικούς κύκλους, αλλά και με τον χώρο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου και του οπαδισμού.

Αυστηρός έλεγχος και πάταξη των οικονομικών και λειτουργικών διασυνδέσεων μεταξύ εγκληματικών κυκλωμάτων, νύχτας, στρατολογημένων οπαδικών πυρήνων και ακροδεξιών/νεοφασιστικών οργανώσεων.

Συγκρότηση εξειδικευμένων διακλαδικών μονάδων για την εξάρθρωση του ξεπλύματος μαύρου χρήματος, την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες και την αποσύνδεση της οικονομικής ισχύος από τη διαφθορά.

 

3.7.3. Ισχυρή, αξιόπιστη & δημοκρατική Αυτοδιοίκηση.

Ουσιαστική αποκέντρωση & πραγματική αξιολόγηση: Πλήρης μεταβίβαση αρμοδιοτήτων και πόρων στους Δήμους και τις Περιφέρειες και αντίστοιχα στα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια. Αντικατάσταση των στρεβλών συστημάτων αξιολόγησης (π.χ. deiktesota.gov.gr), τα οποία σήμερα βαθμολογούν θετικά πρόχειρες αντιγραφές κειμένων ή επιβαρύνουν φορολογικά τους πολίτες στο όνομα της «αυτοτέλειας», με αντικειμενικά κριτήρια που μετρούν την πραγματική ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Αποκατάσταση της τοπικής δημοκρατίας: Κατάργηση συγκεντρωτικών και δημαρχοκεντρικών εκλογικών συστημάτων. Ενίσχυση του ρόλου των Δημοτικών Συμβουλίων στη λήψη αποφάσεων (π.χ. στον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό) και καθιέρωση της απλής αναλογικής, με εκλογή Δημάρχων από τα Δημοτικά Συμβούλια.

Πράσινα στρατηγικά σχέδια & ενεργειακή δημοκρατία: Υποχρεωτική εκπόνηση Επιχειρησιακών Προγραμμάτων συνεκτικών πολιτικών με θετικό μετρήσιμο Περιβαλλοντικό Ισοζύγιο και υποχρεωτική εξειδίκευση αντιστοίχιση στους ετήσιους προϋπολογισμούς και υποχρεωτικός τοπικός σχεδιασμός για το κλίμα, τη βιώσιμη κινητικότητα και την κυκλική οικονομία, καθώς και ουσιαστική στήριξη, με εξασφαλισμένο και κατοχυρωμένο ενεργειακό χώρο, των Ενεργειακών Κοινοτήτων της Αυτοδιοίκησης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.

 

3.7.4. Συμμετοχή του πολίτη & αμεσοδημοκρατικοί θεσμοί.

Εργαλεία άμεσης δημοκρατίας: Θεσμοθέτηση τοπικών δημοψηφισμάτων μετά από πρωτοβουλία πολιτών, τακτικών λαϊκών συνελεύσεων γειτονιάς/κοινότητας και λαϊκών νομοθετικών πρωτοβουλιών.

Συμμετοχικοί προϋπολογισμοί & έγκυρες διαβουλεύσεις: Καθιέρωση συμμετοχικών προϋπολογισμών στους Δήμους, όπου οι πολίτες αποφασίζουν άμεσα για τη διάθεση τοπικών πόρων. Απόρριψη προσχηματικών διαδικασιών αξιολόγησης που βασίζονται σε ελάχιστα δείγματα και αντικατάστασή τους με ουσιαστικές, δεσμευτικές δημόσιες διαβουλεύσεις.

Ψηφιακά εργαλεία ενεργού συμμετοχής: Ανάπτυξη ανοιχτών, ασφαλών και δημοκρατικών λογισμικών/πλατφορμών διαβούλευσης και ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, που προάγουν τη συλλογική νοημοσύνη και τη διαρκή συμμετοχή της κοινωνίας στα κοινά.

Παρατηρητήρια Πολιτών: Θεσμοθέτηση Παρατηρητηρίου Πολιτών – χρηστών για κάθε δημόσια υπηρεσία και κάθε επιχείρηση που της έχει ανατεθεί υπηρεσία κοινής ωφέλειας.

 

 

3.8. Ολοκληρωμένη υγεία & πρόληψη: από τη θεραπεία της νόσου στην ευεξία του ανθρώπου.

Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες δημόσιο αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο δεν μπορεί να υπόκειται στους νόμους της αγοράς ή να αντιμετωπίζεται ως ατομικό εμπόρευμα. Απέναντι στη συστηματική υποχρηματοδότηση, την υποστελέχωση και την εμπορευματοποίηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), προτάσσουμε την πλήρη ανασυγκρότησή του. Υιοθετούμε την ολιστική προσέγγιση της «Ενιαίας Υγείας» (One Health), αναγνωρίζοντας ότι η ανθρώπινη υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υγεία του περιβάλλοντος, των οικοσυστημάτων και των ζώων, καθώς και με τους κοινωνικούς συντελεστές της υγείας (ποιότητα τροφής, αέρα, νερού, συνθήκες εργασίας και διαβίωσης). 

• Γενναία χρηματοδότηση & ενίσχυση του ΕΣΥ.

• Αύξηση Δημόσιων Δαπανών Υγείας: Σταδιακή σύγκλιση των δημόσιων δαπανών υγείας με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (τουλάχιστον 7% του ΑΕΠ) και κατάργηση κάθε μορφής ιδιωτικοποίησης, εμπορευματοποίησης ή παράλληλης ιδιωτικής επιβάρυνσης των ασθενών μέσα στο δημόσιο σύστημα.
• Μόνιμες προσλήψεις & αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας: Άμεση κάλυψη όλων των οργανικών κενών σε ιατρικό, νοσηλευτικό και διοικητικό προσωπικό με μόνιμες σχέσεις εργασίας, ουσιαστική μισθολογική αναβάθμιση, ένταξη των νοσηλευτών στα Βαρέα και Ανθυγιεινά, και τερματισμό της εργασιακής εξουθένωσης των υγειονομικών.

 

3.8.2. Ριζική αναδιοργάνωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) & πρόληψη.

• Πανελλαδικό δίκτυο δομών ΠΦΥ: Δημιουργία και πλήρης στελέχωση αστικών και αγροτικών Κέντρων Υγείας και Τοπικών Μονάδων Υγείας (ΤΟΜΥ) με διεπιστημονικές ομάδες (οικογενειακούς γιατρούς, νοσηλευτές, επισκέπτες υγείας, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους).
• Η ΠΦΥ ως πρώτη γραμμή φροντίδας: Μετατόπιση του βάρους από το νοσοκομειοκεντρικό μοντέλο στην πρόληψη, την αγωγή υγείας, την προσυμπτωματική φροντίδα, τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων και τη φροντίδα στο σπίτι.
• Δημοκρατικοποίηση & τοπικότητα: Διασύνδεση των δομών ΠΦΥ με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τα σχολεία και τους χώρους εργασίας για την υλοποίηση τοπικών προγραμμάτων προαγωγής της υγείας.

 

3.8.3. Ολιστική υγεία & πρόληψη αυξανόμενων ασθενειών:

• Αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην Υγεία: Δράσεις για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την εξάλειψη των τοξικών χημικών (όπως οι «έμμονοι ρύποι» PFAS) και την προστασία του νερού και της τροφικής αλυσίδας, που ευθύνονται για την αύξηση νεοπλαστικών, καρδιαγγειακών και αναπνευστικών νοσημάτων.
• Προσαρμογή στην Κλιματική Κρίση: Σχεδιασμός πρωτοκόλλων Δημόσιας Υγείας για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των ακραίων καιρικών φαινομένων (καύσωνες, πλημμύρες), των τροπικών και αναδυόμενων λοιμώξεων, καθώς και της κλιματικής μετανάστευσης.
• Προαγωγή ενός υγιούς τρόπου ζωής:Ανάπτυξη πολιτικών που ενισχύουν την πρόληψη μέσω καθημερινών επιλογών και όχι μόνο μέσω του συστήματος υγείας, με έμφαση στην ισορροπημένη διατροφή, τη συστηματική σωματική άσκηση ενταγμένη στην καθημερινότητα (όπως το περπάτημα και η μετακίνηση με ποδήλατο), καθώς και στη διαμόρφωση ενός δομημένου περιβάλλοντος που διευκολύνει και ενθαρρύνει τις υγιεινές συμπεριφορές. 

• Ολοκληρωμένη Ιατρική (Integrative Medicine), φυσικές θεραπείες & ολιστική φροντίδα:

Η οικολογική προσέγγιση της υγείας δεν αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως απλό σύνολο οργάνων προς αποκατάσταση, αλλά ως μια ολιστική οντότητα σε συνεχή αλληλεπίδραση με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον. Ενθαρρύνουμε τη μετάβαση από το βιοϊατρικό μοντέλο της καταστολής των συμπτωμάτων σε μια Ολοκληρωμένη Ιατρική (Integrative Medicine), η οποία συνδυάζει με ασφάλεια τη συμβατική ιατρική με τεκμηριωμένες συμπληρωματικές, φυσικές και ήπιες θεραπευτικές μεθόδους.

• Θεσμική αναγνώριση & πιστοποίηση:
  • Δημιουργία Εθνικού Μητρώου Πιστοποιημένων Θεραπευτών και αναγνώριση συμπληρωματικών θεραπευτικών κλάδων (π.χ. Βελονισμός, Ομοιοπαθητική, Βοτανοθεραπεία, Φυτοθεραπεία, Οστεοπαθητική, Χειροπρακτική, Κινέζικη Ιατρική) υπό την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και του ΕΟΦ.
  • Θεσμοθέτηση αυστηρών ακαδημαϊκών και επαγγελματικών κριτηρίων για την αποφυγή της κομπογιαννίτικης πρακτικής και της ανεξέλεγκτης εμπορευματοποίησης.
• Ένταξη στο ΕΣΥ & την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ):
  • Δημιουργία Τμημάτων Ολοκληρωμένης Ιατρικής στα δημόσια νοσοκομεία και τα Κέντρα Υγείας για τη διαχείριση του χρόνιου πόνου, του άγχους, των αυτοάνοσων νοσημάτων, καθώς και για τη συνοδευτική υποστήριξη ογκολογικών ασθενών (παρηγορητική φροντίδα).
  • Αποζημίωση βασικών συμπληρωματικών θεραπειών από τα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία, κατόπιν ιατρικής συνταγογράφησης και βάσει πρωτοκόλλων τεκμηριωμένης αποτελεσματικότητας (Evidence-Based Integrative Medicine).
• Προαγωγή της φυσικής θεραπευτικής & της πρόληψης:
  • Ενίσχυση της Βοτανοθεραπείας και της αξιοποίησης της ελληνικής βιοποικιλότητας (αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά) με επιστημονική τεκμηρίωση, συνδέοντας την πρωτογενή παραγωγή με τη δημόσια υγεία.
  • Ανάπτυξη του Ιαματικού Τουρισμού & της Θαλασσοθεραπείας ως δημόσιες δομές αποκατάστασης και πρόληψης, προσβάσιμες σε όλους τους πολίτες (ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και άτομα με χρόνιες παθήσεις).
• Εκπαίδευση & Έρευνα:
  • Εισαγωγή μαθημάτων Ολιστικής Ιατρικής, Διατροφολογίας, Φυτοθεραπείας και Περιβαλλοντικής Υγείας στις Ιατρικές και Νοσηλευτικές Σχολές της χώρας.
  • Χρηματοδότηση δημόσιων ερευνητικών προγραμμάτων για τη μελέτη της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των φυσικών θεραπειών.

• Ψυχική υγεία, εξαρτήσεις & μείωση της βλάβης:

• Δημόσια ψυχική υγεία: Ανάπτυξη κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας, παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών και κέντρων ημέρας, μακριά από άσυλα και λογικές καταστολής, με έμφαση στην πρόληψη και την κοινωνική επανένταξη.
• Πολιτική μείωσης της βλάβης στις εξαρτήσεις: Μετάβαση από τις τιμωρητικές πολιτικές σε πολιτικές δημόσιας υγείας: αποποινικοποίηση της χρήσης ουσιών, ενίσχυση των στεγνών προγραμμάτων και των θεραπευτικών κοινοτήτων, ίδρυση Χώρων Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) και νόμιμη/ορθολογική ρύθμιση της χρήσης κάνναβης για ενήλικες.

 

3.8.6. Ισότιμη πρόσβαση, φάρμακο & ψηφιακή υγεία:

• Καθολική κάλυψη: Πλήρης, δωρεάν και ισότιμη πρόσβαση σε διαγνωστικές εξετάσεις, περίθαλψη και φαρμακευτική αγωγή για όλους τους κατοίκους της χώρας, ανεξάρτητα από εισόδημα, ασφαλιστική ικανότητα, εθνικότητα ή νομικό καθεστώς.
• Δημόσιος έλεγχος στο φάρμακο: Έλεγχος των τιμών των φαρμάκων, ενίσχυση της χρήσης ασφαλών γενοσήμων, διαφάνεια στις κλινικές δοκιμές και υποστήριξη της εγχώριας παραγωγής βασικών φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων για τη διασφάλιση της επάρκειας.
• Ανθρωποκεντρική ψηφιακή υγεία: Αξιοποίηση του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας και της τηλεϊατρικής (για τις νησιωτικές και ορεινές/απομονωμένες περιοχές) με απόλυτη διασφάλιση των προσωπικών δεδομένων και χωρίς τον αποκλεισμό ψηφιακά αναλφάβητων πολιτών.

 

3.8.7. Εκτίμηση κόστους

Οι δημόσιες δαπάνες υγείας στην Ελλάδα σήμερα κυμαίνονται περίπου στο 5,5% – 5,8% του ΑΕΠ. Θέτουμε ως στόχο τη σταδιακή αύξηση στο 7,5% του ΑΕΠ σε βάθος τετραετίας (πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο). Με βάση ένα εκτιμώμενο ΑΕΠ περίπου 220-230 δις ευρώ, η αύξηση αυτή μεταφράζεται σε επιπλέον 4,0 έως 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως στη φάση πλήρους ανάπτυξης. 

Πρόληψη αντί για θεραπεία: Κάθε 1 ευρώ που επενδύουμε στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και την πρόληψη, γλιτώνει 4 ευρώ από τις πανάκριβες νοσηλείες και τα φάρμακα στο μέλλον.

 

 

 

3.9. Παιδεία, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & Δημοκρατικό Σχολείο

Η παιδεία αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για τη διαμόρφωση ενεργών, κριτικά σκεπτόμενων και οικολογικά ευαισθητοποιημένων πολιτών. Απέναντι στην εμπορευματοποίηση της γνώσης, την υποχρηματοδότηση, την έξαρση του ανταγωνισμού και τον γραφειοκρατικό συγκεντρωτισμό, προτάσσουμε ένα δημόσιο, δωρεάν, συμπεριληπτικό και δημοκρατικό εκπαιδευτικό σύστημα που προάγει τη συλλογικότητα, την ισότητα ευκαιριών και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.

• Δημόσιος χαρακτήρας, αύξηση χρηματοδότησης & υποδομές.

Αύξηση της Δημόσιας Δαπάνης: Σταδιακή αύξηση των κονδυλίων για την παιδεία στο 5% του ΑΕΠ, εξασφαλίζοντας σταθερή και αξιοπρεπή χρηματοδότηση για όλες τις βαθμίδες.

Σύγχρονες & Ασφαλείς Υποδομές: Αναβάθμιση των σχολικών κτιρίων με βιοκλιματικό σχεδιασμό, ενεργειακή αναβάθμιση, πράσινες αυλές, προσβασιμότητα για ΑμεΑ και σύγχρονα εργαστήρια/βιβλιοθήκες.

Μόνιμοι Διορισμοί & Στήριξη Εκπαιδευτικών: Κάλυψη των οργανικών κενών με μόνιμους διορισμούς, κατάργηση της εργασιακής ομηρίας των αναπληρωτών, διαρκής επιστημονική επιμόρφωση και ουσιαστική μισθολογική αναβάθμιση των εκπαιδευτικών.

 

3.9.2. Οικολογικός & βιώσιμος μετασχηματισμός του Σχολείου.

Βιώσιμη & ολιστική Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Ενσωμάτωση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Κλιματικής Κρίσης οριζόντια σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όχι ως περιστασιακή δραστηριότητα, αλλά ως βιωματική μάθηση που συνδέει τη γνώση με την τοπική κοινωνία και τη φύση.

Πράσινα & αυτόνομα Σχολεία: Μετατροπή των σχολικών μονάδων σε «ζωντανά εργαστήρια» βιωσιμότητας (σχολικοί λαχανόκηποι, κομποστοποίηση, ανακύκλωση, παραγωγή πράσινης ενέργειας) που καλλιεργούν στην πράξη την οικολογική συνείδηση.

 

3.9.3. Συμπεριληπτική εκπαίδευση, δημοκρατία & παιδαγωγική ελευθερία.

Ίσες ευκαιρίες & συμπερίληψη: Διασφάλιση της προσβασιμότητας και της παράλληλης στήριξης για μαθητές/τριες με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων (πρόσφυγες, Ρομά) για την εξάλειψη της σχολικής διαρροής.

Δημοκρατική διοίκηση & παιδαγωγική αυτονομία: Ενίσχυση του ρόλου του Συλλόγου Διδασκόντων, ουσιαστική λειτουργία των μαθητικών κοινοτήτων και των συλλόγων γονέων. Αντικατάσταση της τιμωρητικής αξιολόγησης από υποστηρικτικούς μηχανισμούς παιδαγωγικής ανατροφοδότησης.

Καλλιέργεια κριτικής σκέψης: Μετατόπιση από τη λογική της αποστήθισης, της υπερβολικής εξετασιοκεντρικής πίεσης και της παραπαιδείας σε ένα αναλυτικό πρόγραμμα που προάγει τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη, την καλλιτεχνική παιδεία, τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και την πρόληψη της σχολικής βίας (bullying).

 

• Δημόσια & δημοκρατική τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Υπεράσπιση του Δημόσιου Πανεπιστημίου: Στήριξη του άρθρου 16 του Συντάγματος, ενίσχυση του δημόσιου και δωρεάν χαρακτήρα των ΑΕΙ, και διασφάλιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας και του πανεπιστημιακού ασύλου ιδεών.

Έρευνα για το κοινό όφελος: Προσανατολισμός της πανεπιστημιακής έρευνας προς τις κοινωνικές, οικολογικές και τεχνολογικές ανάγκες της χώρας (κλιματική προσαρμογή, ΑΠΕ, βιώσιμη γεωργία, υγεία), μακριά από την υποταγή στα στενά επιχειρηματικά συμφέροντα.

Φοιτητική μέριμνα: Δωρεάν στέγαση, σίτιση και μεταφορές για όλους τους φοιτητές που έχουν ανάγκη, με ανέγερση νέων σύγχρονων φοιτητικών εστιών.

 

 

3.10. Φεμινισμός, φύλο & έμφυλη δικαιοσύνη: Για μια διατομεακή & συμπεριληπτική πολιτική.

Η έμφυλη ισότητα και τα γυναικεία δικαιώματα βρίσκονται στο επίκεντρο της Πολιτικής Οικολογίας. Αναγνωρίζουμε ότι η πατριαρχία, οι έμφυλες διακρίσεις, η εκμετάλλευση της απλήρωτης φροντίδας και η καταστροφή της φύσης πηγάζουν από την ίδια λογική κυριαρχίας. Υιοθετούμε μια σύγχρονη οικοφεμινιστική και διατομεακή προσέγγιση, η οποία υπερβαίνει τις τεχνητές περιχαρακώσεις και τους εσωτερικούς διαχωρισμούς του κινήματος. Υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα όλων των γυναικών (θηλυκοτήτων, μητέρων, εργαζομένων, ηλικιωμένων, προσφυγισσών, ΑμεΑ) και παράλληλα στεκόμαστε αλληλέγγυοι στα τρανς και non-binary άτομα. Η έμφυλη απελευθέρωση είναι κοινός αγώνας απέναντι στην πατριαρχία, τον φασισμό και τη βία.

 

• Μηδενική ανοχή στη βία & τις γυναικοκτονίες.

Νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας: Θεσμοθέτηση του όρου «γυναικοκτονία» στο Ποινικό Δίκαιο ως αυτοτελούς εγκλήματος με διακριτά κίνητρα έμφυλου μίσους.

Δίκτυο προστασίας & δομών: Αύξηση χρηματοδότησης και επέκταση των δημόσιων δομών. Ξενώνες Φιλοξενίας, Συμβουλευτικά Κέντρα και 24ωρη δωρεάν γραμμή SOS σε όλη τη χώρα. Ειδική εκπαίδευση του προσωπικού της Αστυνομίας, της Δικαιοσύνης και των υγειονομικών για την αποφυγή της δευτερογενούς θυματοποίησης.

Επισφαλείς θηλυκότητες: Ειδικά πρωτόκολλα προστασίας και στήριξης για μετανάστριες, πρόσφυγες, γυναίκες Ρομά, θύματα trafficking και εργαζόμενες στο σεξ.

 

3.10.2. Εργασιακή ισότητα, ίσες αμοιβές & απλήρωτη φροντίδα.

Εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος: Αυστηροποίηση των ελέγχων για την εξάλειψη του έμφυλου μισθολογικού χάσματος και της «γυάλινης οροφής» (glass ceiling) στην ανέλιξη των γυναικών στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Αναγνώριση της οικονομίας της φροντίδας (Care Economy): Δημιουργία ισχυρών δημόσιων υποδομών φροντίδας (βρεφονηπιακοί σταθμοί, ΚΗΦΙ για ηλικιωμένους) ώστε να αποσυμφορηθεί το δυσανάλογο βάρος της απλήρωτης οικιακής φροντίδας που επωμίζονται οι γυναίκες.

Γονεϊκές άδειες & ισότιμη ανατροφή: Επέκταση και εξίσωση των αδειών μητρότητας και πατρότητας, καθώς και θεσμοθέτηση προστασίας από την απόλυση λόγω εγκυμοσύνης ή γονεϊκότητας.

 

• Σεξουαλική & αναπαραγωγική υγεία και δικαιώματα.

Αυτοδιάθεση του σώματος: Πλήρης, δωρεάν και ασφαλής πρόσβαση στις υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας (αντισύλληψη, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, ασφαλής άμβλωση) μέσω του ΕΣΥ για όλες τις θηλυκότητες, χωρίς ηθικολογικούς ή οικονομικούς φραγμούς.

Περίοδος χωρίς φόρους (Period Poverty): Κατάργηση του ΦΠΑ στα είδη περιόδου και ατομικής υγιεινής, και δωρεάν παροχή τους σε σχολεία, πανεπιστήμια, φυλακές και δομές φιλοξενίας.

Συμπεριληπτική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση: Υποχρεωτικό μάθημα σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία, προσαρμοσμένο ανά ηλικία, με έμφαση στη συναίνεση, τον σεβασμό στη διαφορετικότητα, την πρόληψη της έμφυλης βίας και την αποδόμηση των πατριαρχικών στερεοτύπων.

 

• Ισότιμη συμμετοχή & κλιματική δικαιοσύνη.

Οικολογική δικαιοσύνη & φύλο: Αναγνώριση ότι οι γυναίκες και οι περιθωριοποιημένες ομάδες πλήττονται δυσανάλογα από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Ενίσχυση της γυναικείας συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων για την περιβαλλοντική πολιτική, τη βιώσιμη γεωργία και την ενέργεια.

Πραγματική ισόρροπη εκπροσώπηση: Στόχος για επίτευξη της ποσόστωσης 50% άνδρες / 50% γυναίκες & θηλυκότητες σε όλα τα ψηφοδέλτια, τα όργανα λήψης αποφάσεων της Πολιτείας και τα διοικητικά συμβούλια των δημόσιων οργανισμών.

 

• Βιωματική & τοπική γνώση.

Σε αντίθεση με τη δυτική, τεχνοκρατική προσέγγιση που βλέπει τη φύση ως αντικείμενο μελέτης και διαχείρισης, ο οικοφεμινισμός (ιδιαίτερα στον Παγκόσμιο Νότο, όπως μέσα από το κίνημα Chipko στην Ινδία ή τους αγώνες των αυτόχθονων γυναικών στη Λατινική Αμερική) προτάσσει:

• Τη συναισθηματική και οργανική σύνδεση με τη Γη: Η Φύση δεν είναι «περιβάλλον» (κάτι που μας περιβάλλει), αλλά ο ίδιος ο ιστός της ζωής στον οποίο ανήκουμε.
• Την υπεράσπιση των κοινών πόρων: Οι γυναίκες στις αγροτικές κοινότητες είναι συχνά οι πρώτες που διατηρούν τους παραδοσιακούς σπόρους, μπορούν και αναγνωρίζουν άγρια βότανα, φαρμακευτικά φυτά, μανιτάρια, γνωρίζουν συνταγές τοπικής γαστρονομίας και φαρμακευτικής, φέροντας μια συσσωρευμένη βιώσιμη γνώση αιώνων.

 

 

 

3.11. ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα & κοινωνική συμπερίληψη

Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας αποτελεί οργανικό τμήμα της δέσμευσης της Πολιτικής Οικολογίας για μια ανοιχτή, συμπεριληπτική και δίκαιη κοινωνία. Απέναντι στη θεσμική κωλυσιεργία, τη συντηρητική οπισθοδρόμηση, τις διακρίσεις και τη ρητορική μίσους, προτάσσουμε την νομική και κοινωνική αναγνώριση και ισότητα. Αναγνωρίζουμε ότι ο αγώνας ενάντια στην ομοφοβία, τη αμφιφοβία, την τρανσφοβία και την ιντερφοβία είναι αδιαίρετος από τους αγώνες για τα γυναικεία δικαιώματα, την εργασιακή δικαιοσύνη και το Κράτος Δικαίου. Απορρίπτουμε κάθε διχαστική λογική ή εσωτερικό αποκλεισμό: τα τρανς, non-binary και ιντερσέξ άτομα είναι ισότιμα μέλη της κοινωνίας μας και η προστασία της αξιοπρέπειάς τους είναι θεμελιώδης.

 

• Θεσμική & νομική Ισότητα για όλες τις οικογένειες.

Ισότητα στον γάμο & την τεκνοθεσία: Διεύρυνση της ισότητας στον πολιτικό γάμο και την τεκνοθεσία για όλα τα ζευγάρια ανεξαρτήτως φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού, συμπεριλαμβανομένης της αυτόματης αναγνώρισης της γονεϊκότητας (ουσιαστική αναγνώριση και των δύο γονέων από τη στιγμή της γέννησης/υιοθεσίας).

Πρόσβαση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: Διασφάλιση της ισότιμης και χωρίς γραφειοκρατικά ή κοινωνικά εμπόδια πρόσβασης στις υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και ζευγάρια.

 

3.11.2. Αυτοδιάθεση, νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου & υγεία.

Εκσυγχρονισμός της νόμιμης αναγνώρισης ταυτότητας φύλου: Απλοποίηση και αποδικαστικοποίηση της διαδικασίας διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου με βάση αποκλειστικά την αυτοδιάθεση του ατόμου, χωρίς ψυχιατρικές πραγματογνωμοσύνες ή γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, με πρόβλεψη για τα ανήλικα άτομα (με τη συναίνεση των γονέων/κηδεμόνων) και συμπερίληψη της επιλογής τρίτου/μη δυαδικού (non-binary) καταχωριστή.

Προσβάσιμη & συμπεριληπτική υγειονομική φροντίδα: Ειδική κατάρτιση του υγειονομικού προσωπικού για τις εξειδικευμένες ανάγκες των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.

Απαγόρευση ακρωτηριαστικών επεμβάσεων σε ιντερσέξ Βρέφη: Πλήρης και αυστηρή εφαρμογή της απαγόρευσης μη συναινετικών, «διορθωτικών» χειρουργικών επεμβάσεων και θεραπειών σε ιντερσέξ βρέφη και παιδιά.

 

3.11.3. Προστασία από τη βία, τις διακρίσεις & τις «Θεραπείες» Μετατροπής.

Καθολική απαγόρευση των «Θεραπειών» Μετατροπής: Πλήρης ποινικοποίηση κάθε πρακτικής, «θεραπείας» ή ψευδοεπιστημονικής απόπειρας μετατροπής του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου, χωρίς παραθυράκια για ενήλικες ή θρησκευτικές ομάδες.

Αυστηροποίηση της αντιρατσιστικής νομοθεσίας: Αποτελεσματική δίωξη της έμφυλης ρητορικής μίσους, των εγκλημάτων μίσους και του διαδικτυακού εκφοβισμού. Συγκρότηση ειδικών τμημάτων στην Αστυνομία και τη Δικαιοσύνη με κατάλληλη εκπαίδευση για τη διαχείριση περιστατικών ρατσιστικής βίας.

 

• Εκπαίδευση, εργασία & κοινωνική μέριμνα.

Ασφαλές & συμπεριληπτικό σχολείο: Ενσωμάτωση θεμάτων ποικιλομορφίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας και χαρακτηριστικών φύλου στο σχολικό πρόγραμμα. Αυστηρά πρωτόκολλα για την αντιμετώπιση του ομοφοβικού και τρανσφοβικού bullying στα σχολεία.

Ισότιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας: Θεσμικά μέτρα και κίνητρα για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά την πρόσληψη και την εργασία, με ιδιαίτερη μέριμνα για τα τρανς άτομα που αντιμετωπίζουν δυσανάλογα υψηλά ποσοστά ανεργίας και αποκλεισμού.

Δομές φιλοξενίας & στήριξης: Δημιουργία και χρηματοδότηση προσβάσιμων δομών φιλοξενίας για ΛΟΑΤΚΙ+ νέους και νέες που υφίστανται αποπομπή από την οικογενειακή εστία, καθώς και ειδική μέριμνα για τους ΛΟΑΤΚΙ+ αιτούντες άσυλο.

 

 

 

 

3.12. Νεολαία.

Οι νέες και οι νέοι βρίσκονται στο επίκεντρο των πολλαπλών κρίσεων της εποχής μας —από την κλιματική κατάρρευση και τη στεγαστική επισφάλεια μέχρι την εργασιακή αβεβαιότητα και τον δημοκρατικό αποκλεισμό. Για την Πολιτική Οικολογία, η νεολαία δεν είναι απλώς το «μέλλον», αλλά ο καταλύτης του παρόντος. Προτάσσουμε μια ολιστική πολιτική που εγγυάται την αξιοπρεπή διαβίωση, την εργασιακή ασφάλεια, την αυτόνομη στέγαση και την ενεργό δημοκρατική συμμετοχή των νέων.

 

3.12.1. Εργασιακή δικαιοσύνη & καταπολέμηση της επισφάλειας.

Τερματισμός της απλήρωτης εργασίας & πρακτικής: Πλήρης απαγόρευση των απλήρωτων πρακτικών ασκήσεων (internships) και των εικονικών εθελοντικών εργασιών. Θεσμοθέτηση αξιοπρεπών κατώτατων αμοιβών και πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης για όλες τις μορφές πρακτικής και μαθητείας.

Κατάργηση της υποαμειβόμενης νεανικής εργασίας: Εξάλειψη κάθε ηλικιακής διάκρισης στους μισθούς (υποκατώτατος μισθός) και αυστηροποίηση των επιθεωρήσεων εργασίας για την παρεμπόδιση της απλήρωτης υπερωριακής απασχόλησης και της καταστρατήγησης του ωραρίου στις πλατφόρμες και τον τουρισμό/επισιτισμό.

Αναστολή του Brain Drain & ποιοτικές θέσεις εργασίας: Δημιουργία πράσινων και ψηφιακών θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης σε τομείς αιχμής (ΑΠΕ, κυκλική οικονομία, βιολογική γεωργία, ανοιχτές τεχνολογίες) με αξιοπρεπείς αμοιβές, για την ανάσχεση της φυγής του νέου επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό.

 

3.12.2. Στεγαστική δικαιοσύνη & ανεξάρτητη διαβίωση.

Πρόγραμμα «Πρώτη Στέγη για Νέους»: Δημιουργία ενός ευρέος αποθέματος δημοσίων και κοινωνικών κατοικιών με επιδοτούμενο, φθηνό ενοίκιο για νέες/νέους έως 35 ετών και φοιτητές.

Ρύθμιση της αγοράς ακινήτων: Αυστηρός περιορισμός των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) στις επιβαρυμένες περιοχές, κατάργηση της «Χρυσής Βίζας» (Golden Visa) και επιβολή πλαφόν στις αυξήσεις των ενοικίων, ώστε η ανεξάρτητη διαβίωση των νέων να καταστεί εφικτή.

 

3.12.3. Πολιτισμός, νεανική δημιουργικότητα & ψηφιακά κοινά.

Ελεύθερη πρόσβαση στον πολιτισμό: Θεσμοθέτηση της «Κάρτας Πολιτισμού & Μεταφορών» για νέες/νέους και φοιτητές, εξασφαλίζοντας ελεύθερη ή εξαιρετικά επιδοτούμενη πρόσβαση σε μέσα μαζικής μεταφοράς, θέατρα, συναυλίες, μουσεία και κινηματογράφους.

Στήριξη νεανικών δημιουργικών κυψελών: Χρηματοδότηση και παραχώρηση δημόσιων αδιάθετων κτιρίων σε νέες/νέους καλλιτέχνες, δημιουργικές κολλεκτίβες, ανοιχτά εργαστήρια (FabLabs) και νεανικούς συνεταιρισμούς για την ανάπτυξη της τοπικής μικρο-καινοτομίας.

• Δημοκρατική συμμετοχή & πολιτικά δικαιώματα.

Ψήφος από τα 16 έτη: Διεύρυνση των πολιτικών δικαιωμάτων με δικαίωμα ψήφου από την ηλικία των 16 ετών σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις (εθνικές, ευρωπαϊκές, αυτοδιοικητικές), δίνοντας φωνή στη γενιά που επηρεάζεται άμεσα από τις μακροπρόθεσμες κλιματικές και κοινωνικές αποφάσεις.

Νεανικά Συμβούλια & Συμμετοχικοί Προϋπολογισμοί: Υποχρεωτική συγκρότηση Δημοτικών Συμβουλίων Νεολαίας με ουσιαστικές αρμοδιότητες και διαχείριση διακριτού συμμετοχικού προϋπολογισμού για δράσεις που αφορούν το περιβάλλον, τον αθλητισμό και την ψυχαγωγία.

Ψυχική υγεία & δωρεάν υποστήριξη: Δημιουργία εξειδικευμένων, δωρεάν κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας για νέους, με στόχο την καταπολέμηση του άγχους, της κατάθλιψης, του σχολικού/εργασιακού εκφοβισμού και του κλιματικού άγχους.

 

 

 

3.13. Δικαιώματα των ζώων & ευζωία.

Η νομοθεσία της Ε.Ε. αναγνωρίζει και τα ζώα ως συναισθανόμενα πλάσματα, ενώ τα Κράτη Μέλη έχουν υποχρέωση να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις απαιτήσεις για την ευζωία τους. Όλα τα ζώα έχουν δικαιώματα σε αξιοπρεπή διαβίωση σύμφωνη με τις φυσικές τους ανάγκες και συμπεριφορές, με τερματισμό κάθε βάρβαρης μεταχείρισής τους.

Επιδιώκουμε επαρκή προστατευτική νομοθεσία για όλες τις κατηγορίες ζώων με αποτελεσματική εφαρμογή, στηρίζουμε το έργο των φιλοζωικών οργανώσεων, ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη φιλοζωικής συνείδησης στην κοινωνία. Διεκδικούμε συνταγματική κατοχύρωση των ζώων ως συναισθανόμενων όντων με δικαιώματα, με προσθήκη είτε στο Άρθρο 5 για την προστασία της προσωπικότητας είτε στο Άρθρο 25, για την κρατική εγγύηση των δικαιωμάτων.

 

3.13.1. Ζώα συντροφιάς

• Αποτελεσματικά μέτρα κατά της εγκατάλειψης ζώων, ενίσχυση των ελέγχων για κακοποιήσεις.
• Εκτεταμένα προγράμματα καθολικής στείρωσης αδέσποτων με ευθύνη και υποχρέωση των Δήμων. Θεσμοθέτηση κυρώσεων (νομικών /οικονομικών) για όσους Δήμους δεν τα εφαρμόζουν, ως οφείλουν με τον ήδη υπάρχοντα Νόμο 4830/2021.
• Εντατικοί έλεγχοι για την υποχρεωτική στείρωση ιδιόκτητων σκύλων – γάτων, συμπεριλαμβανομένων και των ποιμενικών και κυνηγετικών σκύλων. Κατάργηση του «παραθύρου» περί κατάθεσης δείγματος DNA (μη εφαρμόσιμο ως σήμερα).
• Άμεση επανένταξη των αδέσποτων στο σημείο όπου περισυλλέχθηκαν. Επιστάμενοι έλεγχοι ιδιαίτερα σε Δήμους για τους οποίους γίνονται καταγγελίες πως «επανεντάσσουν» ζώα σε διαφορετικά σημεία.
• Αντικατάσταση των κυνοκομείων από Δημοτικά Κτηνιατρεία/Κλινικές Ζώων με διαφάνεια για την πορεία κάθε ζώου, διαφάνεια στη συνεργασία των Δήμων με τις φιλοζωικές οργανώσεις, απαγκίστρωση οργανώσεων από τους Δήμους, αξιοποίηση και του εθελοντισμού κτηνιάτρων και πολιτών.
• Κατάργηση της εισαγωγής και εμπορίας ζώων συντροφιάς, αντικατάστασή τους από δωρεάν υιοθεσίες. Για καθαρόαιμα, διάθεση αποκλειστικά από πιστοποιημένους εκτροφείς. Άμεση κατάργηση του όρου «Ερασιτέχνης Εκτροφέας» από τη νομοθεσία και συνεπώς κατάργηση αδειοδότησής τους (ο όρος αφήνει περιθώρια για Backyard Breeders που δεν υπόκεινται σε κανέναν περιορισμό και έλεγχο). Ειδική αδειοδότηση μόνο για τη διατήρηση συγκεκριμένων παραδοσιακών φυλών, με υποχρεωτική διάθεση των ζώων μόνο δωρεάν (όπως κάνει ο Αρκτούρος για τον Ελληνικό Ποιμενικό).

 

3.13.2. Παραγωγικά ζώα

Πλήρης αντίθεση στην εντατική, βιομηχανική κτηνοτροφία: τόσο για τις συνθήκες εκτροφής όσο και για το κόστος στην υγεία μας, το περιβάλλον, το κλίμα. Αποδεκτά πρότυπα διατροφής θεωρούμε την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή με περιορισμένη κατανάλωση κρέατος, και την επιλογή του βεγκανισμού, με αποκλειστικά φυτικά τρόφιμα.

Επιδιώκουμε έξοδο από την εντατική εκτροφή με μείωση 50% στην κατανάλωση κρέατος και ζωικών προϊόντων μέχρι το 2030, μέσα από πολιτικές που ενθαρρύνουν βιώσιμη διατροφή. Για το υπόλοιπο 50%, ενίσχυση της εκτατικής και βιολογικής κτηνοτροφίας ενόψει και του ευρωπαϊκού στόχου για 25% μερίδιο βιολογικής παραγωγής μέχρι το 2030.

Μεταφορά των επιδοτήσεων της εντατικής κτηνοτροφίας σε βιολογική γεωργία και σε γεωργία χαμηλών εισροών. Για την εκτατική και τη βιολογική κτηνοτροφία, επιδοτήσεις για συγκεκριμένες περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνεισφορές, όπως βόσκηση με διαχειριστικά σχέδια σε ώριμα δάση για μείωση καύσιμης ύλης και κινδύνου πυρκαγιών, ή συμβολή στη διατήρηση ορεινών κοινοτήτων.

Διαφάνεια τιμών, με ενσωμάτωση του πραγματικού κόστους των ζωικών προϊόντων στις τιμές τους και παράλληλη ελάφρυνση όσων φυτικών τροφίμων είναι συμβατά με μεσογειακή διατροφή, ώστε να μην πέσει όλο το βάρος στους οικονομικά ασθενέστερους.

Σταδιακή απο-εντατικοποίηση της εκτροφής: ανώτατο όριο ζώων ανά στρέμμα ή τετραγωνικό μέτρο, απαγόρευση «προληπτικής» χορήγησης αντιβιοτικών και ορμονών, κατάργηση της συστηματικής τεχνητής γονιμοποίησης, παραμονή των μικρών με τις μητέρες μέχρι τον φυσιολογικό απογαλακτισμό, αποκλειστικά ελεύθερη βοσκή για κότες και κοτόπουλα, ελάχιστος υποχρεωτικός χώρος για τις χοιρομητέρες με κατάλληλο εμπλουτισμό, αποκλεισμός ακρωτηριασμών όπως σε ράμφη πουλερικών, κέρατα βοοειδών ή ουρές χοίρων. Ενίσχυση των ελέγχων για την τήρηση της νομοθεσίας. Στη χώρα μας, όπου η εντατική εκτροφή αφορά κυρίως πτηνοτροφία και χοιροτροφία, ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη εκτατικών και βιολογικών εναλλακτικών λύσεων.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πλήρης κατάργηση της εκτροφής ζώων σε κλουβιά από το 2027, απαγόρευση των εξαγωγών ζωντανών ζώων σε χώρες εκτός Ε.Ε. από το 2030, μεταφορές εντός Ε.Ε. το πολύ μέχρι 8 ώρες και μέχρι 4 ώρες για τα πουλερικά, με εξαίρεση των ευάλωτων ζώων όπως έγκυα θηλυκά και μικρά που θηλάζουν.

Κλείσιμο των κενών στην υποχρεωτική αναισθητοποίηση των ζώων πριν τη σφαγή. Κινητές πιστοποιημένες μονάδες αναισθητοποίησης και σφαγής, ιδιαίτερα για τη νομαδική κτηνοτροφία και για τα μικρότερα νησιά. Για τις θρησκευτικές σφαγές κοσέρ και χαλάλ, άμεση εφαρμογή της ακύρωσης του σημερινού πλαισίου εξαιρέσεων από το ΣτΕ. Στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, αναθεώρηση των σημερινών εξαιρέσεων σε συνεννόηση και με τις ενδιαφερόμενες ισραηλιτικές και μουσουλμανικές κοινότητες, ώστε η θρησκευτική πιστοποίηση των σφαγίων να δίνεται και αυτή μόνο σε ζώα που έχουν ήδη αναισθητοποιηθεί πριν τη σφαγή, σύμφωνα και με το πνεύμα των συγκεκριμένων θρησκειών, που παραδοσιακά προωθούσαν τον περιορισμό του βασανισμού των ζώων.

Για τα ζώα εργασίας, όπως τα ιπποειδή, πλήρης καταγραφή με αυστηρή παρακολούθηση των συνθηκών διαβίωσής τους και αυστηρές κυρώσεις για τυχόν κακοποιήσεις, καταφύγια για τα εγκαταλειμμένα και άρρωστα ζώα, τερματισμός της εμπορικής εκμετάλλευσης πόνυ σε δημόσιες εκδηλώσεις και σταδιακός τερματισμός (σε βάθος 10ετίας) της τουριστικής εκμετάλλευσής τους (πχ. γαϊδουράκια Σαντορίνης).

Αντίστοιχες με την κτηνοτροφία είναι και οι ιχθυοκαλλιέργειες, όπου η εντατική εκτροφή συνδέεται με επιβάρυνση της θάλασσας από τα απόβλητα, κινδύνους για την υγεία από την προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών, αλλά και μαζική κατανάλωση άλλων αλιευμάτων για την εκτροφή σαρκοφάγων ειδών όπως τσιπούρα και λαβράκι. Ζητάμε έξοδο από τις μαζικές εντατικές ιχθυοκαλλιέργειες, αποδεχόμαστε βιολογικές ιχθυοκαλλιέργειες κυρίως με φυτοφάγα είδη ψαριών, με ορθή χωροθέτηση και αραιότερη εκτροφή.

Παραγωγικά ζώα αλλά και απειλούμενος ζωτικός κρίκος στα αγροτικά οικοσυστήματα είναι, τέλος και οι μέλισσες και λοιποί επικονιαστές. Κρίσιμη είναι εδώ η άμεση απαγόρευση των αγροχημικών που τις απειλούν, ιδιαίτερα των νεοκοτινοειδών και της γλυφοζάτης-RoundUp.

 

3.13.3. Γούνα

Η κατάργηση της παραγωγής γούνας από ζώα αποτελεί για μας θέμα αρχής. Αδιέξοδη είναι όμως πια η γούνα και από οικονομική άποψη, ενώ επείγει να σχεδιαστούν εναλλακτικές διέξοδοι για τους εργαζομένους του κλάδου, σε Καστοριά και Σιάτιστα. Ζητάμε Οδικό Χάρτη με σαφές χρονοδιάγραμμα τερματισμού της εκτροφής γουνοφόρων: στο μεταξύ άμεσο στοπ σε κάθε νέα άδεια, καμιά προμήθεια νέων ζώων ή εκπαίδευση σε ειδικότητες γούνας, μετατόπιση των επιδοτήσεων στη δημιουργία βιώσιμων εναλλακτικών δραστηριοτήτων τοπικά, αυστηροί έλεγχοι για την τήρηση της νομοθεσίας.

 

3.13.4. Κυνήγι

Η μαζική θανάτωση ζώων δεν αποτελεί για μας αποδεκτή ψυχαγωγία: προσβλέπουμε σε πολιτισμικές αλλαγές που θα οδηγήσουν και τους κυνηγούς στην αναζήτηση ήπιων και βιώσιμων μορφών επαφής με τη φύση.

Προωθούμε άμεσα ολοκληρωμένες πολιτικές περιορισμού των επιπτώσεων από το κυνήγι: συντόμευση της κυνηγετικής περιόδου κατά 2 μήνες, χαμηλότερα όρια θηρεύσιμων ειδών, οριοθέτηση συγκεκριμένων περιοχών όπου θα επιτρέπεται το κυνήγι με αυξημένη ελάχιστη απόσταση από κατοικίες, ακριβότερες άδειες κυνηγιού με αυστηρότερα κριτήρια, σταδιακή καθιέρωση επιπλέον ποσού ανά θηρευόμενο ζώο ή πουλί, κέντρα περίθαλψης τραυματισμένων άγριων ζώων και πουλιών με δημόσια χρηματοδότηση, ενημέρωση των κυνηγών για ευαίσθητα οικοσυστήματα και απειλούμενα είδη.

Αποδέσμευση της θηροφυλακής από τους κυνηγετικούς συλλόγους, αυστηρότεροι έλεγχοι και ποινές για λαθροθηρία, ασφαλής φύλαξη των όπλων από δημόσια αρχή στο τέλος της κυνηγετικής περιόδου για περιορισμό της λαθροθηρίας αλλά και της παράκαμψης των περιορισμών στην οπλοκατοχή. Ολική απαγόρευση του κυνηγιού στην Αττική, όπου η πανίδα και ο χώρος της έχουν περιοριστεί κατά πολύ, αλλά και στις καμένες περιοχές σε βάθος τουλάχιστον 5ετίας. Δυνατότητα, τέλος, σε κάθε Δήμο να επιβάλλει στην περιοχή του επιπρόσθετους περιορισμούς ή απαγορεύσεις. Απαγόρευση «παρουσιάσεων» σε σχολεία από κυνηγετικούς συλλόγους (συμπεριλαμβανομένων των γερακάρηδων).

 

3.15.5. Επιπλέον ζητήματα

Απαγόρευση της εισαγωγής και αιχμαλωσίας κητωδών. Αυστηρή εφαρμογή της υπάρχουσας απαγόρευσης των παραστάσεων με δελφίνια ή άλλα κητώδη. Κατάργηση των ζωολογικών κήπων, με σταδιακή μετατροπή τους σε καταφύγια τραυματισμένων άγριων ζώων και πουλιών και κέντρα ενημέρωσης για την άγρια ζωή.

Τερματισμός των πειραμάτων σε ζώα, με αντικατάστασή τους από εναλλακτικές μεθόδους. Ως πρώτο βήμα, άμεση καταγραφή και έλεγχοι στους χώρους και τους φορείς που τα διενεργούν, αυστηρότερο πλαίσιο για τις σχετικές κατ’ εξαίρεση άδειες, δημόσια ανάρτηση των αποτελεσμάτων για να αποφεύγεται άσκοπη επανάληψη των ίδιων πειραμάτων.

Καμιά κλωνοποίηση ή γενετική τροποποίηση ζώου. Σταδιακή κατάργηση και των γενετικά τροποποιημένων ζωοτροφών.

 

 

 

 

3.14. Εθνική άμυνα, ειρήνη & μη-βία: Για μια εναλλακτική αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Η Πολιτική Οικολογία γεννήθηκε μέσα από τα αντιπολεμικά, αντιπυρηνικά και φιλειρηνικά κινήματα. Σήμερα, απέναντι στην κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, την αναβίωση του εθνικισμού και την επικράτηση μιας αμιγώς στρατιωτικοποιημένης ατζέντας, επιμένουμε ότι η πραγματική ασφάλεια δεν ταυτίζεται με τα όπλα. Η αλόγιστη διοχέτευση δημόσιων πόρων στις πολεμικές βιομηχανίες στερεί κρίσιμα κεφάλαια από την κοινωνική πρόνοια, την υγεία, την παιδεία και την κλιματική μετάβαση, ενώ τροφοδοτεί έναν επικίνδυνο εξοπλιστικό φαύλο κύκλο. Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα των λαών στην ελευθερία και την αυτοάμυνα απέναντι στην επιθετικότητα, αλλά παράλληλα προτάσσουμε την πρόληψη των συγκρούσεων, τη διπλωματία, την ενεργειακή ανεξαρτησία, την κοινωνική ανυπακοή και τη μη-βίαιη αντίσταση ως θεμέλια μιας βιώσιμης ειρήνης.

• Θεσμική θεμελίωση της Ειρήνης — Ίδρυση Υπουργείου Ειρήνης.

Δημιουργία Υπουργείου Ειρήνης & Προστασίας Συγκρούσεων: Στα πρότυπα των προοδευτικών προτάσεων του διεθνούς πράσινου και ειρηνιστικού κινήματος, προτείνουμε την ίδρυση αυτοτελούς Υπουργείου Ειρήνης. Το Υπουργείο αυτό θα έχει ως αποστολή την προώθηση της μη-βίαιης επίλυσης διαφορών, τη διπλωματία της βάσης, την εκπαίδευση στη μη-βία, την πρόληψη της ενδοοικογενειακής και κοινωνικής βίας, καθώς και τη διαμεσολάβηση σε τοπικό και διεθνές επίπεδο.

Σύνδεση της Ειρήνης με την Εκπαίδευση: Εισαγωγή της «Εκπαίδευσης για την Ειρήνη» (Peace Education) σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, με διδασκαλία τεχνικών μη-βίαιης επικοινωνίας, διαχείρισης συγκρούσεων και ειρηνικής συνύπαρξης.

 

3.14.2. Ενεργειακή δημοκρατία ως στρατηγική ειρήνης & ασφάλειας.

Απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα: Η μεγαλύτερη συνεισφορά της Πολιτικής Οικολογίας στην ασφάλεια είναι η ενεργειακή δημοκρατία. Όσο η χώρα και η Ευρώπη εξαρτώνται από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, ρωσικό αέριο, αμερικανικό LNG), θα παραμένουν ευάλωτες σε γεωπολιτικούς εκβιασμούς και θα χρηματοδοτούν αυταρχικά καθεστώτα.

ΑΠΕ, εξοικονόμηση & κυκλική οικονομία: Η ριζική μετάβαση σε 100% Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα «έξυπνα» δίκτυα, οι ενεργειακές κοινότητες και η κυκλική οικονομία (π.χ. ανακύκλωση μετάλλων που απαιτεί έως και 90-95% λιγότερη ενέργεια) αφοπλίζουν τα γεωπολιτικά όπλα των επιτιθέμενων, προσφέρουν φθηνή ενέργεια στη βιομηχανία και εξαλείφουν τις αιτίες που προκαλούν τους ενεργειακούς πολέμους.

 

3.14.3. Πολιτική Προστασία, Πολιτική Άμυνα & Μη-Βίαιη Αντίσταση.

Επαναπροσανατολισμός της Άμυνας: Μετατόπιση της αμυντικής στρατηγικής από την προληπτική/επιθετική ισχύ σε μια καθαρά αμυντική αρχιτεκτονική, με έμφαση στην προστασία των συνόρων, την κυβερνοασφάλεια και την ανθεκτικότητα των υποδομών.

Πολιτική Κοινωνική Άμυνα & Παθητική Αντίσταση: Θεσμοθέτηση και εκπαίδευση του πληθυσμού σε μεθόδους Πολιτικής Κοινωνικής Άμυνας (Civilian-Based Defense), παθητικής αντίστασης και πολιτικής ανυπακοής. Σε περίπτωση εξωτερικής επιβουλής ή καταληπτικών ενεργειών, η οργανωμένη μη-συνεργασία, οι απεργίες, η κοινωνική ανυπακοή και η ειρηνική πολιτική αντίσταση αποτελούν ισχυρά εργαλεία αχρήστευσης του ελέγχου του εισβολέα.

 

• Δικαιώματα των Αντιρρησιών Συνείδησης & Εναλλακτική Θητεία.

Πλήρης αναγνώριση του δικαιώματος: Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), τις συστάσεις του ΟΗΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους αντιρρησίες συνείδησης.

Αποστρατικοποίηση της διαδικασίας: Αφαίρεση της αρμοδιότητας εξέτασης των αντιρρησιών συνείδησης από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και μεταφορά της σε ανεξάρτητο, πολιτικό φορέα (π.χ. υπό την εποπτεία του Συνήγορου του Πολίτη ή του Υπουργείου Ειρήνης/Δικαιοσύνης).

Ισότιμη & πραγματικά Πολιτική Εναλλακτική Θητεία: Κατάργηση της τιμωρητικής, δυσανάλογα μεγάλης διάρκειας της εναλλακτικής υπηρεσίας. Η εναλλακτική θητεία πρέπει να είναι ισόχρονη με τη στρατιωτική, να παρέχεται σε πολιτικές δομές (πολιτική προστασία, δασοπροστασία, κοινωνική φροντίδα, οικολογική αποκατάσταση) και να συνοδεύεται από αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Παύση Διώξεων: Οριστική παύση όλων των ποινικών και διοικητικών διώξεων, των εξοντωτικών προστίμων (π.χ. πρόστιμα ανυποταξίας 6.000€) και των επαναλαμβανόμενων δικών σε βάρος ολικών αρνητών στράτευσης και αντιρρησιών συνείδησης.

 

3.14.5. Διεθνική αλληλεγγύη & πολιτική διπλωματία ως αντίβαρο

Μια αμυντική στρατηγική που βασίζεται στη μη-βία, την πολιτική κοινωνική άμυνα και την αποστρατιωτικοποίηση δεν σημαίνει παθητικότητα ούτε απομονωτισμό. Το πραγματικό αντίβαρο στην έλλειψη υπερεξοπλισμών και συμβατικών οπλικών συστημάτων είναι η ενεργός διεθνική αλληλεγγύη, η προληπτική πολυμερής διπλωματία και η ενίσχυση των διεθνών θεσμών.

 

Διεθνείς Συμμαχίες Πολιτών & Δίκτυα Αλληλεγγύης.

Διεθνής Κοινωνική Αντίσταση: Δημιουργία και συντονισμός διακρατικών δικτύων πολιτών, συνδικάτων, οικολογικών οργανώσεων και κινημάτων ειρήνης. Σε περίπτωση επιθετικότητας ή αυταρχικής εισβολής, η άμεση κινητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης, οι παγκόσμιες απεργίες, το μποϊκοτάζ προϊόντων και η οικονομική/ψηφιακή απομόνωση του επιτιθέμενου ασκούν ασύμμετρη και καταλυτική πίεση που κανένα οπλικό σύστημα δεν μπορεί να επιτύχει.

Πολιτικές Αποστολές Ειρήνης & Παρατηρητές: Ενίσχυση των ανεξάρτητων διεθνών σωμάτων μη-βίαιης διαμεσολάβησης και ειρηνευτικών αποστολών πολιτών (Nonviolent Peaceforce), που παρεμβάλλονται ειρηνικά σε εμπόλεμες ζώνες για την προστασία των αμάχων και την καταγραφή παραβιάσεων.

 

Ενίσχυση του Διεθνούς Δικαίου & των Πολυμερών Θεσμών.

Θεσμική θωράκιση μέσω του ΟΗΕ & του Διεθνούς Δικαστηρίου: Απόλυτος σεβασμός και προάσπιση των αποφάσεων του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και των αποφάσεων του ΟΗΕ. Η ενεργός δέσμευση σε διεθνείς συνθήκες αφοπλισμού (όπως η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων – TPNW) δημιουργεί ένα ισχυρό ηθικό και νομικό μέτωπο προστασίας.

Διπλωματία προληπτικής αποτροπής: Μετάβαση από την «αποτροπή μέσω ισχύος» στην «αποτροπή μέσω διασύνδεσης». Όσο πιο βαθιά ενταγμένη είναι μια χώρα σε διεθνή δίκτυα πράσινης ενέργειας, κυκλικής οικονομίας, επιστημονικής συνεργασίας και αλληλεγγύης, τόσο υψηλότερο είναι το πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό κόστος για οποιονδήποτε δυνητικό εισβολέα.

 

Πράσινη Διπλωματία της Ειρήνης.

Χρήση των κοινών περιβαλλοντικών προκλήσεων (π.χ. προστασία της Μεσογείου, διαχείριση διασυνοριακών υδάτων, αντιμετώπιση της λειψυδρίας) ως πεδίων συνεργασίας και οικοδόμησης εμπιστοσύνης ακόμα και μεταξύ εχθρικών κρατών. Η περιβαλλοντική συνεργασία μετατρέπει τους πιθανούς ανταγωνιστές σε εταίρους επιβίωσης, εξαλείφοντας τις αιτίες των συγκρούσεων πριν αυτές ξεσπάσουν.

 

 

 

3.15. Μεταναστευτική πολιτική, διεθνής προστασία & ανθρωπιστική δικαιοσύνη.

Η μετακίνηση των ανθρώπων αποτελεί διαχρονικό φαινόμενο της ανθρώπινης ιστορίας, το οποίο στις μέρες μας οξύνεται εξαιτίας των πολέμων, των αυταρχικών καθεστώτων, των οξυμένων ανισοτήτων και της κλιματικής κατάρρευσης που δημιουργεί εκατομμύρια «κλιματικούς πρόσφυγες». Η Ακροδεξιά και οι συντηρητικές δυνάμεις εργαλειοποιούν το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα, καλλιεργώντας τον φόβο, τον ρατσισμό και τη συνωμοσιολογική μισανθρωπία, προκειμένου να αποπροσανατολίσουν την κοινωνία από τα πραγματικά της προβλήματα. Για την Πολιτική Οικολογία, η ανθρώπινη ζωή και η αξιοπρέπεια είναι αδιαπραγμάτευτες. Απορρίπτουμε τη λογική της «Ευρώπης-Φρούριο» και προτάσσουμε μια δικαιωματική, ανθρωπιστική και ολιστική μεταναστευτική πολιτική που βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο, την αλληλεγγύη και τη συμπερίληψη.

 

3.15.1. Τερματισμός των παράνομων πρακτικών & σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο:

Κατάργηση των Pushbacks & ανεξάρτητος έλεγχος: Οριστικός τερματισμός των παράνομων και επικίνδυνων επαναπροωθήσεων (pushbacks) στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα, οι οποίες παραβιάζουν τη Σύμβαση της Γενεύης και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Σύσταση ανεξάρτητου ελεγκτικού μηχανισμού (με τη συμμετοχή του Συνήγορου του Πολίτη, του ΟΗΕ και της ΕΣΔΑ) για τη διερεύνηση όλων των καταγγελιών.

Ασφαλείς & νόμιμοι δίοδοι: Δημιουργία νόμιμων και ασφαλών διόδων για τους αιτούντες άσυλο και τους μετακινούμενους πληθυσμούς, ώστε να μπει τέλος στα θανατηφόρα περάσματα στη Μεσόγειο και να πληγούν καίρια τα κυκλώματα των διακινητών.

Διάσωση στη θάλασσα: Ενίσχυση και θεσμική προστασία των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης από τις λιμενικές αρχές, καθώς και παύση της ποινικοποίησης των ανθρωπιστικών Οργανώσεων και των αλληλέγγυων πολιτών.

 

3.15.2. Δίκαιο σύστημα ασύλου & ανθρωπιστική υποδοχή:

Ταχεία & αμερόληπτη εξέταση αιτήσεων: Αναδιοργάνωση και στελέχωση της Υπηρεσίας Ασύλου με μόνιμο, εξειδικευμένο προσωπικό για την ταχεία, ατομική και δίκαιη εξέταση των αιτήσεων, χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς και διακρίσεις.

Αξιοπρεπείς δομές υποδοχής: Κατάργηση των απάνθρωπων, κλειστών κέντρων εγκλεισμού («φυλακών») στα νησιά. Αντικατάστασή τους από ανοιχτές, μικρής κλίμακας δομές υποδοχής και φιλοξενίας στην ηπειρωτική χώρα, με πλήρη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, ψυχοκοινωνική στήριξη και νομική συνδρομή.

Προστασία ευάλωτων ομάδων: Ειδική μέριμνα και άμεση μεταφορά σε προστατευμένα διαμερίσματα για ασυνόδευτους ανηλίκους, θύματα βασανιστηρίων, γυναίκες, ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και ΑμεΑ.

 

3.15.3. Ένταξη, κοινωνική συμπερίληψη & αποδομήση της ακροδεξιάς ρητορικής:

Ισότιμη πρόσβαση στην Εκπαίδευση & Εργασία: Υποχρεωτική και ομαλή ένταξη όλων των παιδιών προσφύγων και μεταναστών στο δημόσιο σχολείο. Διασφάλιση νόμιμων δικαιωμάτων εργασίας, αμοιβής και ασφάλισης για τους μεταναστευτικούς πληθυσμούς, εμποδίζοντας την εργασιακή εκμετάλλευση και τον «κοινωνικό αυτοματισμό».

Απόδοση ιθαγένειας στη δεύτερη γενιά: Απλοποίηση και επιτάχυνση της διαδικασίας απόκτησης της ελληνικής ιθαγένειας για τα παιδιά που γεννιούνται ή μεγαλώνουν και σπουδάζουν στην Ελλάδα, κατοχυρώνοντας τα πλήρη πολιτικά και κοινωνικά τους δικαιώματα.

Σύνδεση της μεταναστευτικής πολιτικής με την περιφερειακή ανάπτυξη: Χορήγηση Πράσινης Κάρτας Εργασίας στον πρωτογενή τομέα, εξασφάλισης αξιοπρεπούς δημόσιας στέγης και παροχής ειδικών κριτηρίων ταχύτερης απόδοσης ιθαγένειας για όσους επιλέγουν τη μόνιμη εγκατάσταση και προσφορά σε δημογραφικά αποψιλωμένες περιοχές.

Απάντηση στην ξενοφοβική προπαγάνδα: Δημόσιες εκστρατείες ενημέρωσης για την αποδόμηση των ακροδεξιών μύθων περί «αλλοίωσης» ή «εισβολής». Αναγνώριση της θετικής συνεισφοράς των μεταναστών στην πολυπολιτισμική κοινωνία, στην παραγωγική ανασυγκρότηση και στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος μιας χώρας που πλήττεται από το δημογραφικό.

Ενώ αναφέρεται ότι απαιτείται «μια προοδευτική, θεσμοθετημένη και ελεγχόμενη μεταναστευτική πολιτική» για την ενίσχυση της υπαίθρου, το πρόγραμμα δεν εξειδικεύει καθόλου τους μηχανισμούς (π.χ. πράσινη κάρτα εργασίας, απόδοση ιθαγένειας, στεγαστική ένταξη μεταναστών στον πρωτογενή τομέα). Παραμένει μια απλή διακήρυξη προθέσεων.

 

3.15.4. Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη & κλιματική μετανάστευση:

Αναθεώρηση του Συμφώνου για το Άσυλο: Αγώνας στην ΕΕ για την κατάργηση του άδικου συστήματος του «Δουβλίνου» που μετατρέπει τις χώρες της Πρώτης Υποδοχής (όπως η Ελλάδα) σε «αποθήκες ψυχών». Επιβολή υποχρεωτικού και αναλογικού μηχανισμού μετεγκατάστασης σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Αναγνώριση των Κλιματικών Προσφύγων: Πρωτοβουλία για τη διεθνή νομική αναγνώριση του status του «Κλιματικού Πρόσφυγα», παρέχοντας διεθνή προστασία σε πληθυσμούς που εκτοπίζονται εξαιτίας της λειψυδρίας, της ερημοποίησης, της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και των ακραίων φαινομένων.

 

3.15.6. Αντιμετώπιση του θρησκευτικού φανατισμού & προστασία της ανοιχτής κοινωνίας:

• Δραστική αντιμετώπιση των δικτύων του ριζοσπαστικού Ισλάμ, του φανατικού Ουαχαμπισμού/ Σαλαφισμού και κάθε μορφής θρησκευτικού φονταμενταλισμού, που επιχειρούν να διεισδύσουν ή να εργαλειοποιήσουν τις μεταναστευτικές ροές.
• Αυστηρός θεσμικός έλεγχος των ξένων χρηματοδοτήσεων (ιδιαίτερα από αυταρχικά και φονταμενταλιστικά καθεστώτα του Κόλπου) προς λατρευτικούς χώρους ή σωματεία. Δημιουργία διαφανούς μητρώου επίσημων χώρων λατρείας, με διασφάλιση της ελευθερίας της θρησκείας, αλλά και ταυτόχρονη απομόνωση των παράνομων, μισαλλόδοξων κηρυγμάτων.
• Υπεράσπιση της κοσμικότητας του κράτους, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της έμφυλης ισότητας και των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων απέναντι σε κάθε μισαλλόδοξη ιδεολογία. Αναγνώριση ότι η συντριπτική πλειονότητα των προσφύγων που φτάνουν στην Ευρώπη είναι οι ίδιοι θύματα αυτών των φονταμενταλιστικών καθεστώτων και τρομοκρατικών οργανώσεων (π.χ. Ταλιμπάν, ISIS), και συνεπώς η θεσμική προστασία της ανοιχτής κοινωνίας προστατεύει τόσο την ντόπια κοινωνία όσο και τους ίδιους τους κατατρεγμένους πληθυσμούς.

 

 

 

3.16. Διεθνείς σχέσεις, ευρωπαϊκή πολιτική & παγκόσμια ειρήνη.

Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν σταματά στα εθνικά σύνορα. Η εξωτερική μας πολιτική εδράζεται στη δημοκρατία, τη διεθνή νομιμότητα, την πολυμερή διπλωματία, τη ρητή καταδίκη της βίας και την ενεργή προώθηση της θετικής ειρήνης.

3.16.1. Η Ευρώπη ως αυτόνομος, «ουδέτερος» πόλος ειρήνης & δημοκρατίας

• Τρίτος πόλος διεθνούς σταθερότητας: Μετασχηματισμός της Ευρώπης σε έναν ανεξάρτητο, γεωπολιτικά αυτόνομο και «ουδέτερο» πόλο, μακριά από τη λογική της τυφλής πρόσδεσης σε υπερδυνάμεις.
• Εξαγωγή του δημοκρατικού & ειρηνικού παραδείγματος: Αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ήπιας ισχύος (soft power) για τη διάδοση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της περιβαλλοντικής προστασίας παγκοσμίως.
• Κατηγορηματική καταδίκη πολέμων & γενοκτονιών: Μηδενική ανοχή σε επιθετικούς πολέμους, εγκλήματα πολέμου, εθνοκαθάρσεις και γενοκτονίες, ανεξάρτητα από το ποιες δυνάμεις τα διαπράττουν ή τα υποστηρίζουν.

3.16.2. Αναθεώρηση σχέσεων με ΗΠΑ & Ισραήλ

• Επανακαθορισμός των σχέσεων με τις ΗΠΑ: Μετάβαση της Ευρώπης από μια σχέση ασύμμετρης εξάρτησης σε μια ισότιμη, χειραφετημένη σχέση. Άσκηση αυστηρής κριτικής στις μονομερείς στρατιωτικές παρεμβάσεις και στον οικονομικό καταναγκασμό.
• Επαναξιολόγηση των σχέσεων με το Ισραήλ: Αναθεώρηση των διμερών και ευρωπαϊκών διακυβερνητικών και αμυντικών συμφωνιών, με εξάρτηση κάθε συνεργασίας από τον πλήρη σεβασμό των αποφάσεων του ΟΗΕ, του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

3.16.3. Παλαιστινιακό, πόλεμος στη Γάζα & Μεσανατολικό

Η διαρκής ειρήνη στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στα συντρίμμια της Γάζας, την κατοχή και τον ακρωτηριασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

• Καταδίκη της γενοκτονίας & του απαρτχάιντ: Ρητή καταδίκη του πολέμου στη Γάζα, των εγκλημάτων πολέμου και των πολιτικών συστηματικού διαχωρισμού και καταπίεσης που συγκροτούν ένα καθεστώς απαρτχάιντ σε βάρος του παλαιστινιακού λαού.
• Απαιτούμε άμεση, οριστική κατάπαυση του πυρός, απελευθέρωση των ομήρων, ανθρωπιστική βοήθεια και επανέναρξη των ειρηνευτικών διαδικασιών υπό τον ΟΗΕ για τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967.
• Στηρίζουμε δραστικά ευρωπαϊκά μέτρα, όπως το πάγωμα της τελωνειακής ένωσης Ε.Ε.-Ισραήλ, την απαγόρευση εισαγωγών από παράνομους οικισμούς και την προσφυγή στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
• Ανακοπή της πολεμικής κλιμάκωσης: Καταγγελία των εξτρεμιστικών στρατηγικών της ισραηλινής ηγεσίας που στοχεύουν στο αιματοκύλισμα και την αποσταθεροποίηση ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
• Δίκαιη λύση & αναγνώριση Παλαιστινιακού Κράτους: Άμεση κατάπαυση του πυρός, άρση του αποκλεισμού, παροχή ανεμπόδιστης ανθρωπιστικής βοήθειας και άμεση αναγνώριση του Παλαιστινιακού Κράτους στα σύνορα του 1967 με ανατολική Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα, στο πλαίσιο της λύσης των δύο κρατών που εγγυάται την ειρηνική συνύπαρξη των λαών.

3.16.4. Ενίσχυση του ΟΗΕ & της Πολυμερούς Διπλωματίας

• Προάσπιση του Διεθνούς Δικαίου: Πλήρης προσήλωση στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στήριξη των διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων (Διεθνές Δικαστήριο, Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο).
• Δόγμα «Θετικής Ειρήνης»: Αντικατάσταση της στρατοκρατικής λογικής με επενδύσεις στη διπλωματία, την πρόληψη συρράξεων, την καταπολέμηση της φτώχειας και την κλιματική ανθεκτικότητα.

3.16.5. Ομοσπονδοποίηση της ΕΕ & Ευρωπαϊκός Πολιτικός Χώρος

• Προς μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία: Σταδιακή μεταφορά αρμοδιοτήτων σε έναν δημοκρατικά υπόλογο ευρωπαϊκό πυρήνα, με ενιαία εξωτερική πολιτική ειρήνης και ισχυρό κοινωνικό προϋπολογισμό.
• Στενότερη συνεργασία με δημοκρατικές χώρες: Συγκρότηση στενότερων σχέσεων συνεργασίας και αλληλεγγύης με το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ισλανδία και τον Καναδά για την κλιματική ουδετερότητα, την προστασία των ωκεανών και τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

3.16.6. Υπέρβαση του νέου διπολισμού & νέου τύπου σχέσεις με Ρωσία & Κίνα

• Όχι στον Νέο Ψυχρό Πόλεμο: Απόρριψη του διαχωρισμού του πλανήτη σε περιχαρακωμένα στρατόπεδα.
• Σχέσεις με την Κίνα: Ισότιμη συνεργασία στον τομέα της κλιματικής μετάβασης, με παράλληλη προάσπιση των εργασιακών δικαιωμάτων και της πολυμερούς ισορροπίας.
• Σχέσεις με τη Ρωσία: Επιδίωξη μιας μελλοντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη που βασίζεται στο διεθνές δίκαιο, τον έλεγχο των εξοπλισμών, την αποκατάσταση της διπλωματίας και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών.

 

 

 

 

3.17. Τεχνητή Νοημοσύνη, ψηφιακά Κοινά & πράσινος τεχνολογικός μετασχηματισμός.

Η ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και των τεχνολογιών αιχμής αλλάζει ριζικά την οικονομία, την εργασία και τη διακυβέρνηση. Ωστόσο, η ανεξέλεγκτη και κερδοσκοπική ανάπτυξή της από τεχνολογικά μονοπώλια (Big Tech) συνεπάγεται τεράστιους κινδύνους: από την τεράστια ενεργειακή και υδατική σπατάλη μέχρι την απώλεια θέσεων εργασίας, την ψηφιακή επιτήρηση και τη διεύρυνση των ανισοτήτων. Για την Πολιτική Οικολογία, η τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός ούτε ουδέτερο εργαλείο. Οφείλει να υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες, τη δημοκρατία και την προστασία του πλανήτη, υπό αυστηρό κοινωνικό, περιβαλλοντικό και ηθικό έλεγχο.

 

3.17.1. Αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο & Περιβαλλοντικό Μορατόριουμ (Sanders Proposal).

Πράσινο φρένο στην ανεξέλεγκτη επέκταση: Υιοθέτηση προσωρινού μορατόριουμ (παγώματος) στην αδειοδότηση και κατασκευή νέων, γιγαντιαίων Data Centers για την Τεχνητή Νοημοσύνη, έως ότου θεσπιστούν αυστηρά, υποχρεωτικά περιβαλλοντικά πρότυπα μηδενικού άνθρακα.

Απαγόρευση σπατάλης πόρων: Καμία έγκριση για υποδομές AI που επιβαρύνουν το ηλεκτρικό δίκτυο με ορυκτά καύσιμα ή καταναλώνουν πολύτιμους υδάτινους πόρους για την ψύξη τους σε περιοχές με κίνδυνο λειψυδρίας.

Φορολόγηση τεχνολογικού αποτυπώματος: Επιβολή ειδικού περιβαλλοντικού τέλους άνθρακα και νερού στις πολυεθνικές εταιρείες τεχνολογίας, με τα έσοδα να κατευθύνονται απευθείας στην έρευνα για την πράσινη πληροφορική (Green Computing) και στην ενίσχυση του ΕΣΥ και της Παιδείας.

 

3.17.2. Έρευνα για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των Big Data Centers.

Πράσινη αρχιτεκτονική δεδομένων: Χρηματοδότηση της ακαδημαϊκής έρευνας για την ανάπτυξη αλγορίθμων χαμηλής ενεργειακής έντασης (Small/Lean AI Models), την επαναχρησιμοποίηση της απορριπτόμενης θερμότητας των data centers για τηλεθέρμανση πόλεων, και την αντικατάσταση των συστημάτων νερού με κλειστά κυκλώματα οικολογικής ψύξης.

Κυκλική ηλεκτρονική οικονομία: Υποχρεωτική ανακύκλωση και επανάχρηση του τεχνολογικού εξοπλισμού (e-waste), με απαγόρευση της πρόωρης αχρήστευσης συσκευών και διασφάλιση του «δικαιώματος στην επισκευή» (Right to Repair).

 

3.17.3. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία της Κλιματικής Προσαρμογής & της πρόληψης.

Έγκαιρη προειδοποίηση & πρόληψη καταστροφών: Αξιοποίηση συστημάτων AI και δορυφορικών δεδομένων από τους δημόσιους φορείς για την πρόβλεψη ακραίων καιρικών φαινομένων (πλημμύρες, καύσωνες, πυρκαγιές) σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας την άμεση προληπτική απομάκρυνση πληθυσμών και την προστασία των υποδομών.

Πράσινη γεωργία ακριβείας: Εφαρμογή ανοιχτών τεχνολογιών AI στη βιολογική γεωργία για τη βελτιστοποίηση της άρδευσης, τη μείωση της χρήσης νερού και την προστασία των καλλιεργειών χωρίς χημικά φυτοφάρμακα.

Έξυπνα ενεργειακά δίκτυα (Smart Grids): Χρήση αλγορίθμων για την ισορροπία της προσφοράς και ζήτησης πράσινης ενέργειας από ΑΠΕ, την αποθήκευση και την εξάλειψη των απωλειών στο ηλεκτρικό δίκτυο.

 

3.17.4. Εκσυγχρονισμός της Δημόσιας Διοίκησης & Ψηφιακά Κοινά.

AI για τον πολίτη & τη διαφάνεια: Εφαρμογή εργαλείων AI στη Δημόσια Διοίκηση για την εξάλειψη της γραφειοκρατίας, την ταχεία διεκπεραίωση αιτημάτων των πολιτών και τον αυτόματο εντοπισμό εστιών διαφθοράς, φοροδιαφυγής και παράνομων αναθέσεων στο δημόσιο χρήμα.

Ανοιχτός Κώδικας & Ψηφιακά Κοινά (Open Source): Όλα τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που αναπτύσσονται με δημόσιο χρήμα οφείλουν να βασίζονται σε λογισμικό ανοιχτού κώδικα (Open Source), διασφαλίζοντας την προσβασιμότητα, τη διαφάνεια των αλγορίθμων και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των πολιτών από την εμπορευματοποίηση.

Προστασία της εργασίας & ηθική δεοντολογία: Θεσμοθέτηση αυστηρού πλαισίου για την αποτροπή ομαδικών απολύσεων λόγω αυτοματοποίησης, με παράλληλη μείωση του χρόνου εργασίας (35ωρο/τετραήμερο) ώστε τα οφέλη της παραγωγικότητας της AI να διαχυθούν σε όλη την κοινωνία και όχι μόνο στους μετόχους των τεχνολογικών κολοσσών.

 

 

 

 

3.18. Δικαιώματα της φύσης & ποινικοποίηση της Οικοκτονίας.

Το ισχύον νομικό σύστημα διαμορφώθηκε πάνω στη λανθασμένη ανθρωποκεντρική παραδοχή ότι η Φύση αποτελεί ανεξάντλητη «ιδιοκτησία» και «αντικείμενο εκμετάλλευσης» του ανθρώπου. Για την Πολιτική Οικολογία, η κλιματική κατάρρευση και η πρωτοφανής απώλεια βιοποικιλότητας καθιστούν αναγκαία μια νομική και πολιτισμική επανάσταση: τη μετάβαση από τον ανθρωποκεντρισμό στον οικοκεντρισμό. Αναγνωρίζουμε τη Φύση ως αυτοτελές υποκείμενο δικαίου με εγγενή αξία και δικαιώματα, ενώ παράλληλα αγωνιζόμαστε για τη θεσμοθέτηση του εγκλήματος της Οικοκτονίας στο εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, ώστε οι υπαίτιοι της οικολογικής καταστροφής να λογοδοτούν ποινικά.

• Νομική αναγνώριση των Δικαιωμάτων της Φύσης (Rights of Nature).

Συνταγματική αναθεώρηση: Ενσωμάτωση στο Σύνταγμα της ρητής αναγνώρισης ότι τα οικοσυστήματα, τα ποτάμια, τα δάση, οι θάλασσες και τα βουνά έχουν το θεμελιώδες δικαίωμα να υπάρχουν, να διατηρούνται, να αναγεννώνται και να εξελίσσονται ανεμπόδιστα.

Νομική προσωπικότητα οικοσυστημάτων: Θεσμοθέτηση της νομικής προσωπικότητας για εμβληματικά και ευάλωτα οικοσυστήματα της Ελλάδας (π.χ. ο Όλυμπος, ο Αχελώος, ο Κορινθιακός Κόλπος, το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς).

«Συνήγοροι της Φύσης» (Legal Guardians): Δημιουργία ανεξάρτητων επιτροπών κηδεμονίας, αποτελούμενων από τοπικές κοινωνίες, επιστήμονες, περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες, οι οποίοι θα εκπροσωπούν νομικά τα οικοσυστήματα στα δικαστήρια απέναντι σε καταστροφικές επιχειρηματικές ή κρατικές παρεμβάσεις.

 

3.18.2. Θεσμοθέτηση της Οικοκτονίας (Ecocide) ως εγκλήματος.

Ποινικοποίηση της Οικοκτονίας στο Εθνικό Δίκαιο: Εισαγωγή του ορισμού της Οικοκτονίας στον Ποινικό Κώδικα ως κακουργήματος («παράνομες ή αλόγιστες πράξεις που τελούνται με τη γνώση ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα εκτεταμένης ή μακροχρόνιας ή σοβαρής βλάβης στο περιβάλλον»).

Διεθνής αναγνώριση: Ενεργός διπλωματικός αγώνας της Ελλάδας στην ΕΕ και τον ΟΗΕ για την τροποποίηση του Καταστατικού της Ρώμης, ώστε η Οικοκτονία να αναγνωριστεί ως το 5ο διεθνές έγκλημα στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης (δίπλα στη Γενοκτονία, τα Εγκλήματα Κατά της Ανθρωπότητας, τα Εγκλήματα Πολέμου και το Έγκλημα της Επιθετικότητας).

Ευθύνη Στελεχών: Άρση της εταιρικής ασυλίας. Τα διοικητικά στελέχη πολυεθνικών ομίλων, βιομηχανιών ή κρατικών φορέων που εγκρίνουν έργα με καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον θα φέρουν προσωπική ποινική και αστική ευθύνη.

 

3.18.3. Αποκατάσταση & περιβαλλοντική δικαιοσύνη.

Υποχρέωση πλήρους αποκατάστασης: Όποιος ρυπαίνει ή καταστρέφει δεν υποχρεούται απλώς να καταβάλει χρηματικό πρόστιμο, αλλά υποχρεούται νομικά να χρηματοδοτήσει και να εκτελέσει την πλήρη οικολογική αποκατάσταση του πεδίου στην αρχική του κατάσταση.

Ταμείο επαναφοράς φυσικών πόρων: Κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων και εσόδων που προέρχονται από περιβαλλοντικά εγκλήματα και διοχέτευσή τους σε ειδικό ταμείο για την προστασία και την αναδάσωση/αναζωογόνηση των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων.

Δημοκρατία της Γης & τοπική γνώση: Σεβασμός και θεσμική ενίσχυση της τοπικής, παραδοσιακής και επιστημονικής γνώσης στη διαχείριση της γης, απορρίπτοντας την εμπορευματοποίηση της βιοποικιλότητας και τις πατέντες πάνω στη ζωή.

 

 

 

4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΗ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Οι προγραμματικές θέσεις που καταθέτουμε δεν αποτελούν έναν ακόμη κατάλογο υποσχέσεων ή μια άσκηση τεχνοκρατικής διαχείρισης. Είναι ένα προσκλητήριο αγώνα, ελπίδας και ριζικής αλλαγής παραδείγματος.

Για να διασφαλιστεί η απόλυτη δημοσιονομική ισορροπία χωρίς την ανάγκη προσφυγής σε νέο δανεισμό, η υλοποίηση του προγράμματος μπορεί να χωριστεί σε τρεις διαδοχικές φάσεις, όπου τα έσοδα κάθε φάσης χρηματοδοτούν τις δαπάνες της επόμενης:

Φάση 1: Θεμελίωση (Έτη 1-2)

• Θεσμικές & φορολογικές μεταρρυθμίσεις:
  • Εφαρμογή του Φόρου Άνθρακα και της φορολόγησης των υπερκερδών στον τομέα της ενέργειας.
  • Επανασχεδιασμός του φορολογικού μηχανισμού για τη μεγάλη ατομική και εταιρική περιουσία.
  • Κατάργηση όλων των άμεσων και έμμεσων κρατικών επιδοτήσεων προς τα ορυκτά καύσιμα.
• Άμεσες επενδύσεις χαμηλού κόστους / υψηλής απόδοσης:
  • Ίδρυση της Ανεξάρτητης Αρχής Ασφάλειας Υποδομών.
  • Πλήρης αναπροσανατολισμός των υφιστάμενων πόρων του Ταμείου Ανκαμψης και του ΕΣΠΑ αποκλειστικά σε έργα υποδομής (σιδηρόδρομος, δίκτυα) και ενεργειακής αναβάθμισης.

Φάση 2: Επέκταση (Έτη 3-4)

• Επαναεπένδυση πράσινων εσόδων:
  • Διοχέτευση των εσόδων από τη φορολογία άνθρακα και τα υπερκέρδη στη μαζική επέκταση των Ενεργειακών Κοινοτήτων.
  • Έναρξη του πιλοτικού προγράμματος Κοινωνικής Στέγης με αξιοποίηση και ανακαινίσεις κενών δημοσίων και δημοτικών κτιρίων.
• Οικονομία κλίμακας:
  • Μείωση του λειτουργικού κόστους του δημοσίου τομέα λόγω της ενεργειακής αυτονομίας των δημόσιων κτιρίων.
  • Σταδιακή εισαγωγή πιλοτικών εφαρμογών του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (UBI) σε ευάλωτες ομάδες και περιοχές σε φάση μετάβασης (π.χ. λιγνιτικές περιοχές).

Φάση 3: Ωρίμανση (Έτος 5+)

• Καθολική εφαρμογή:
  • Πλήρης επέκταση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (UBI) σε εθνικό επίπεδο, χρηματοδοτούμενο πλέον από τους μόνιμους πόρους της πράσινης φορολογίας και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης.
  • Ολοκλήρωση των μεγάλων έργων υποδομής (εκσυγχρονισμός σιδηροδρομικού δικτύου, κυκλική μεταλλουργία) με μόνιμη απόδοση στην εγχώρια οικονομία.

Με τη στρατηγική αυτή, το πρόγραμμα λειτουργεί ως αυτοχρηματοδοτούμενος μηχανισμός: δεν παράγει ελλείμματα, καθώς καμία νέα δαπάνη δεν ενεργοποιείται αν δεν έχει προηγηθεί η θεσμοθέτηση και η εισροή του αντίστοιχου πόρου κάλυψης.

***

Βρισκόμαστε σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Η κλιματική κατάρρευση, η εξάντληση των φυσικών πόρων, οι διογκούμενες ανισότητες και η άνοδος του αυταρχισμού αποδεικνύουν καθημερινά ότι το ισχύον παραγωγικό και κοινωνικό μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όριά του. Η εμμονή στην αέναη οικονομική μεγέθυνση, την καύση ορυκτών καυσίμων και την εμπορευματοποίηση των κοινών αγαθών δεν συνιστά απλώς αδιέξοδο, αλλά άμεση απειλή για τη δημοκρατία και την ίδια τη ζωή στον πλανήτη.

Η δική μας απάντηση δεν είναι η παραίτηση, ούτε ο φόβος. Προτάσσουμε την Πολιτική Οικολογία ως ένα συνεκτικό, ρεαλιστικό και ταυτόχρονα οραματικό πολιτικό σχέδιο. Ένα σχέδιο που επαναφέρει την παραγωγή στην ανθρώπινη και τοπική κλίμακα, επιστρέφει την ενέργεια και τη λήψη των αποφάσεων στα χέρια των πολιτών, προστατεύει το φυσικό περιβάλλον και εγγυάται την κοινωνική δικαιοσύνη, τη στεγαστική προστασία και την εργασιακή αξιοπρέπεια για όλες και όλους.

Η οικολογική και κοινωνική μετάβαση δεν είναι μια πολυτέλεια για το μέλλον. Είναι η επιβεβλημένη συνθήκη επιβίωσης και ευημερίας του παρόντος. Καλούμε κάθε πολίτη, κάθε κοινωνική συλλογικότητα, τις νέες και τους νέους, τους ανθρώπους της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, να συνδιαμορφώσουμε αυτό το μέλλον. Να μετατρέψουμε την αγωνία σε συλλογική δράση, την οργή σε δημιουργική ανατροπή.

Γιατί ένας άλλος κόσμος – βιώσιμος, δημοκρατικός, ειρηνικός και αλληλέγγυος – δεν είναι μόνο εφικτός. Είναι ήδη αναγκαίος. Και είναι στο χέρι μας να τον κάνουμε πραγματικότητα.